Νέα σελίδα στό Μεσανατολικό

Πάντα ἡ διεθνής σκηνή ἦταν πολύπλοκη.

Πάντα ἡ ἐπιφανειακή εἰκόνα ἦταν ἀτελής καί ἄν κάποιος δέν ἔβλεπε τά πράγματα μέ ὀξύνοια καί διεισδυτικότητα, μπορεῖ νά τοῦ ἐφαίνοντο ἕως καί παράλογα. Τά πράγματα καί οἱ καταστάσεις ὅμως ἔχουν τήν δική τους λογική.

• Tοῦ Εὐθ. Π. Πέτρου

Τήν ὁποία θά πρέπει νά ἀναζητήσει κανείς μακράν τήν ἐπιφανειακῆς (πού ὡς ἐπί τό πλεῖστον εἶναι μᾶλλον καί εἰκονική) πραγματικότητος. Στήν ἐν ἐξελίξει κατάσταση τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, πού εἶναι οὕτως ἤ ἄλλως ἕνας πολυπαραγοντικός γρῖφος, ἔχει προστεθεῖ καί τό ἀπρόβλεπτον τῶν κινήσεων τοῦ Ἀμερικανοῦ Προέδρου Ντόναλντ Τράμπ.

Ὅπως καί νά ἔχει, πρέπει νά ἀναθεωρήσουμε ὅλες τίς βάσεις ἀπό τίς ὁποῖες ἐκκινοῦν οἱ ἐκτιμήσεις μας, δεδομένου ὅτι δέν ἔχουμε νά κάνουμε μέ ἕνα ἀκόμη ἐπεισόδιο στήν σειρά τῶν μεσανατολικῶν πολέμων. Εὑρισκόμεθα πρό μιᾶς ἀλλαγῆς σελίδος στίς ἐξελίξεις τῆς ἀσταθοῦς αὐτῆς περιοχῆς.

Πρίν προχωρήσουμε θά σημειώσουμε μιάν εἰδοποιό διαφορά σέ σχέση μέ τό παρελθόν καί κυρίως μέ τήν πετρελαϊκή κρίση πού πυροδοτήθηκε ἀπό τόν πόλεμο τοῦ Γιόμ Κιπούρ τοῦ 1973. Τότε ἡ Δύσις ἦταν ὅμηρος τῶν Ἀράβων, ὅσον ἀφορᾶ στόν ἐφοδιασμό τῶν χωρῶν της μέ πετρέλαιο. Σήμερα οἱ ΗΠΑ εἶναι ἐξαγωγέας πετρελαίου καί φυσικοῦ ἀερίου, ἐνῷ ὑπάρχει ἡ ἐναλλακτική προμηθείας ἀπό τήν Ρωσσία, ἄν ποτέ ἡ Εὐρώπη θελήσει νά ξεφύγει ἀπό τίς ἰδεοληψίες πού γιγαντώθηκαν ἐξ αἰτίας τοῦ πολέμου στήν Οὐκρανία. Θά ἦταν ἀκριβέστερο, μιλῶντας γιά τίς ἰδεοληψίες αὐτές, νά τίς ἀποδώσουμε στήν ἐσφαλμένη ἀνάγνωση τῶν αἰτίων πού ὁδήγησαν στόν πόλεμο αὐτόν, ἀλλά πρός τοῦτο ἀπαιτεῖται ἰδιαίτερη στοχευμένη ἀνάλυσις πού δέν εἶναι τῆς παρούσης.

Θά πρέπει νά σημειώσουμε ἐπίσης ὅτι δέν εἶναι ἡ πρώτη φορά πού ἀντιμετωπίζονται προβλήματα, ὅσον ἀφορᾶ στήν διέλευση φορτίων ἀπό τά Στενά τοῦ Ὁρμούζ. Προβλήματα ὑπῆρχαν ἐπί ὀκτώ χρόνια κατά τήν διάρκεια τοῦ πολέμου Ἰράν-Ἰράκ (1980-1988), ὁπότε οἱ Ἰρακινοί κυρίως ἔπλητταν μέ ναυτικούς πυραύλους τά διερχόμενα δεξαμενόπλοια. Τό Ἰράν δέν εἶχε ἀκόμη τέτοιες δυνατότητες. Ἡ διαφορά εἶναι ὅτι σήμερα ἡ παγκόσμια ἀγορά LNG –πού στό μεταξύ ἔχει ἀναπτυχθεῖ πολύ εἰς βάρος τοῦ πετρελαίου– ἐπηρεάζεται σέ πρωτοφανῆ κλίμακα.

Ἡ ἀμερικανική πολιτική ὅμως παρουσιάζει βασικές ὁμοιότητες μέ τόν πόλεμο ἐναντίον τοῦ Ἰράκ πού ἄρχισε τό 2003. Καί τότε ἡ αἰτιολογία τῆς εἰσβολῆς ἦταν ἡ θρυλουμένη ἀνάπτυξις ὅπλων μαζικῆς καταστροφῆς ἀπό τό καθεστώς τοῦ Σαντάμ Χουσεΐν. Δέν ἐπιβεβαιώθηκε ποτέ ὅτι πράγματι τό Ἰράκ θά ἀποκτοῦσε τέτοια ὅπλα καί παρ’ ὅτι ἐν τέλει ὁ Σαντάμ Χουσεΐν ὁδηγήθησε στήν ἐκτέλεση δι’ ἀπαγχονισμοῦ, ἀπό στρατιωτικῆς πλευρᾶς ἀναλυομένη ἡ ἐπιχείρησις εἰσβολῆς τῶν Ἀμερικανῶν καί τῶν συμμάχων τους θά μποροῦσε νά χαρακτηρισθεῖ «φιάσκο». Ὄχι ὅτι ὑπῆρχε περίπτωσις νά κερδίσει τό Ἰράκ, ἀλλά οἱ ἀντοχές τίς ὁποῖες ἐπέδειξε κατέστησαν ὁρατές τίς ἀδυναμίες τῆς ἀμερικανικῆς πολεμικῆς μηχανῆς. Δέν ἔχουμε δεῖ κάτι τέτοιο στόν πόλεμο κατά τοῦ Ἰράν, ἀλλά ἄν ἐν τέλει ἀποφασισθεῖ ἡ διεξαγωγή χερσαίας ἐπιχειρήσεως εἰσβολῆς, τότε θά πρέπει νά εἴμαστε προετοιμασμένοι γιά πολλές ἐκπλήξεις.

Σήμερα ἡ κυβέρνησις τοῦ Ντόναλντ Τράμπ ἐπικαλεῖται τό ἴδιο ἀκριβῶς ἐπιχείρημα, προβάλλοντας ὡς σκοπό τοῦ πολέμου τήν ἀνατροπή τοῦ θεοκρατικοῦ καθεστῶτος, ἐπί τοῦ ὁποίου πάντως ἔχουμε δεῖ πολλές παλινωδίες καί χαμαιλεοντισμούς. Θά ἦταν ὅμως ἀφελές νά πιστεύουμε ὅτι μπορεῖ πράγματι ἡ ἀμερικανική ἡγεσία νά περίμενε ἀνατροπή τοῦ καθεστῶτος τῆς Τεχεράνης. Ἡ πεῖρα ἔχει δείξει ὅτι οἱ ἀλλαγές καθεστῶτος σέ ξένες χῶρες εἶναι ἐφικτές μόνον ἀπό τήν δημοκρατία στήν δικτατορία. Ὄχι ἀντιστρόφως. Ἐπιπροσθέτως τό ἰσλαμικό καθεστώς εἶναι ὀργανωμένο, μέ βαθιές ρίζες στόν πληθυσμό. Το Ἰράν δέν εἶναι «ἀποτυχημένο κράτος», διαλυμένο ἀπό πολέμους μεταξύ φυλῶν· διαθέτει γνήσιο «καθεστώς», τό ὁποῖο ἀποδέχεται μιά σχετική πλειοψηφία στήν ὁποία περιλαμβάνονται καί οἱ μειονότητες (Ἀζέρων, Κούρδων κ.λπ.).

Ἕνα ἄλλο σημεῖο εἶναι ὅτι κατά τό παρελθόν τά κράτη συνομιλοῦσαν μεταξύ τους καί σέβονταν σέ κάποιο βαθμό τούς διεθνεῖς θεσμούς. Σήμερα, οἱ διεθνεῖς θεσμοί ἔχουν ἀπαξιωθεῖ. Ἀπό τήν ἄλλη πλευρά, ὑπογείως (ὑπόγειες διαδρομές πάντα ὑπάρχουν) γίνονται διεργασίες προκειμένου νά ὑπάρξει προσέγγισις μεταξύ τῶν ΗΠΑ καί τοῦ Ἰράν. Καί ὅλα δείχνουν ὅτι ἄν τελικῶς ἐπιτευχθεῖ συμφωνία σέ ὅ,τι ἀφορᾶ στό πυρηνικό πρόγραμμα τῆς Τεχεράνης, τό πιθανώτερο θά εἶναι μετά ἀπό αὐτόν τόν πόλεμο, τήν καταστροφή καί τήν παγκόσμια ἐνεργειακή καί οἰκονομική ἀναταραχή νά καταλήξει πάνω – κάτω στήν Συμφωνία JCPOA τοῦ 2015 ἐπί Ὀμπάμα, ἀπό τήν ὁποία ὁ Τράμπ ἀποχώρησε τό 2018, ἤ κάπου κοντά σέ αὐτά πού συζητοῦσαν πρίν ἀπό τόν πόλεμο! Νά σημειωθεῖ ὅτι τό Ἰράν εἶναι μέλος τῆς Συνθήκης Μή Διαδόσεως τῶν Πυρηνικῶν, ἐνῷ τό Ἰσραήλ ὄχι. Αὐτή προβλέπει ὅτι εἶναι κυριαρχικό δικαίωμα τῶν συμβαλλομένων μερῶν ὁ χαμηλός ἐμπλουτισμός καί ἡ χρῆσις πυρηνικῆς ἐνεργείας γιά εἰρηνικούς σκοπούς. Γιατί λοιπόν ἔγιναν ὅλα αὐτά;

Θά ἀποτολμήσουμε δύο ἐκτιμήσεις. Πρῶτον, ἡ δημιουργία προβλημάτων στήν διακίνηση τοῦ πετρελαίου καί τοῦ φυσικοῦ ἀερίου τῶν χωρῶν τοῦ Κόλπου ἐνισχύει τήν θέση καί τῶν ΗΠΑ καί τῆς Ρωσσίας ὡς ἐξαγωγέων ἐνεργειακῶν πόρων. Ἴσως νά τά εἶχαν συζητήσει αὐτά οἱ Πρόεδροι Τράμπ καί Πούτιν κατά τήν συνάντησή τους στήν Ἀλάσκα. Δεύτερον, ἡ ἀπαξίωσις τῶν διεθνῶν δεσμῶν ἀναδεικνύει τά σχέδια τοῦ Ἀμερικανοῦ Προέδρου γιά δημιουργία νέων θεσμῶν, ἄν καί ἐλεγχομένων πλήρως ἀπό τίς ΗΠΑ. Μιά διάσκεψις γιά τήν διευθέτηση τοῦ Μεσανατολικοῦ θά ἦταν ἡ εὐκαιρία γιά τήν ἐπιβολή ἑνός νέου ΟΗΕ, ὅπως τόν φαντάζεται ὁ Πρόεδρος τῶν ΗΠΑ.