Ἡ συνεχής ὑποβάθμιση τῶν Διεθνῶν Ὀργανισμῶν

Ὅσο κι ἄν ἀκούγεται σκληρό, εἶναι ἡ πικρή ἀλήθεια.

Οἱ διεθνεῖς ὀργανισμοί, ὅπως ὁ Ὀργανισμός Ἡνωμένων Ἐθνῶν (ΟΗΕ) καί ὁ Διεθνής Ναυτιλιακός Ὀργανισμός (ΙΜΟ), ἀποτελοῦν θεσμούς πού δημιουργήθηκαν μέ σκοπό τήν διασφάλιση τῆς διεθνοῦς εἰρήνης, τῆς ἀσφάλειας καί τῆς συνεργασίας μεταξύ τῶν κρατῶν. Ὡστόσο, τά τελευταῖα χρόνια παρατηρεῖται σταθερή ὑποβάθμιση τῆς ἰσχύος τους, ἡ ὁποία περιορίζει τήν ἱκανότητά τους νά ἐπιδροῦν οὐσιαστικά στίς διεθνεῖς ἐξελίξεις. Τό φαινόμενο δέν εἶναι τυχαῖο, ἀλλά συνδέεται μέ μία σειρά ἀπό πολιτικούς, οἰκονομικούς καί θεσμικούς παράγοντες.

Κατ’ ἀρχάς, ἡ κυριαρχία τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων ἔναντι τῶν συλλογικῶν στόχων ἀποτελεῖ ἕναν ἀπό τούς σημαντικώτερους λόγους γιά τήν μείωση τοῦ κύρους τῶν ὡς ἄνω ὀργανισμῶν. Στήν περίπτωση τοῦ ΟΗΕ, τό δικαίωμα βέτο στό Συμβούλιο Ἀσφαλείας ὁδηγεῖ συχνά σέ ἀδυναμία λήψης ἀποφάσεων γιά κρίσιμα ζητήματα, ὅπως ἔνοπλες συγκρούσεις ἤ παραβιάσεις τοῦ διεθνοῦς δικαίου. Ἔτσι, ὁ ὀργανισμός ἐμφανίζεται ἀνίσχυρος ἀπέναντι σέ καταστάσεις πού ἀπαιτοῦν ἄμεση καί ἀποφασιστική δράση. Ἦλθε καί ἡ σημερινή ἀλλοπρόσαλλη συμπεριφορά τῶν λεγομένων «μεγάλων» καί τά πράγματα ἔγιναν ἀκόμη πιό δύσκολα…

Παράλληλα, ἡ ταχύτητα μέ τήν ὁποία ἐξελίσσονται οἱ διεθνεῖς σχέσεις καθιστᾶ τούς παραδοσιακούς ὀργανισμούς λιγώτερο εὐέλικτους. Διαφορετικές πλέον μορφές περιφερειακῆς συνεργασίας, ὅπως τό ΝΑΤΟ, ἡ Εὐρωπαϊκή Ἕνωση ἤ οἱ BRICS, προσφέρουν στά κράτη ἐναλλακτικά πεδία δράσεως, τά ὁποῖα συχνά ὑπερισχύουν τῶν παλαιοτέρων (καί ἕως τώρα ἰσχυροτέρων) μηχανισμῶν. Ὅλα αὐτά ὁδηγοῦν στό ἀποτέλεσμα νά θεωροῦνται οἱ διεθνεῖς ὀργανισμοί ἀναποτελεσματικοί ἤ ἀκόμη καί παρωχημένοι.

Στόν τομέα τῆς Ναυτιλίας, πού μᾶς ἐνδιαφέρει ἰδιαίτερα, ὡς πρωτοπόρο παγκοσμίως χώρα, ὁ ΙΜΟ ἀντιμετωπίζει παρόμοιες προκλήσεις. Ἡ ἀνάγκη γιά συναίνεση μεταξύ πολλῶν κρατῶν καθυστερεῖ τήν προώθηση κανονισμῶν πού σχετίζονται μέ τήν περιβαλλοντική προστασία ἤ τήν υἱοθέτηση νέων τεχνολογιῶν. Σέ ἀρκετές περιπτώσεις, οἱ περιφερειακές ἀρχές (ὅπως ἡ Εὐρωπαϊκή Ἕνωση) ἐπιβάλλουν αὐστηρότερους κανόνες, ὑπονομεύοντας τήν δεσμευτικότητα τῶν διεθνῶν ἀποφάσεων.

Νά σημειώσουμε ἐπίσης τήν ἀποφασιστική ἀντίδραση μιῖας μεγάλης μερίδος ἰσχυρῶν πλοιοκτητῶν τοῦ κόσμου, στά προτεινόμενα μέτρα γιά τήν «πράσινη Ναυτιλία», τά ὁποῖα πρῶτος ὁ πρόεδρος Τράμπ ἔχει ἀπορρίψει. Ἡ συνεχιζόμενη ὑποβάθμιση τῆς ἰσχύος τῶν διεθνῶν ὀργανισμῶν γεννᾶ ἀνησυχία γιά τό μέλλον τῆς διεθνοῦς συνεργασίας.

Ὁ πρόεδρος τῶν ΗΠΑ ἔχει ἐκφράσει μέ ἔμφαση τήν ἀντίθεσή του στό «Net-Zero Framework» τοῦ ΙΜΟ, τό ὁποῖο χαρακτηρίζει «παγκόσμιο φόρο ἄνθρακος», ὁ ὁποῖος ἐπιβαρύνει τούς Ἀμερικανούς καταναλωτές καί τίς ἐπιχειρήσεις, ἄποψη πρός τήν ὁποία συγκλίνουν ἀρκετοί Ἕλληνες ἐφοπλιστές, δίνοντας βάρος στό ὑψηλό κόστος τῆς ἐφαρμογῆς τῶν μέτρων καί τήν ἀμφίβολη τεχνολογία ὡς πρός τά «νέα καύσιμα» τῶν πλοίων.

Ἄν, λοιπόν, οἱ ὀργανισμοί αὐτοί δέν προχωρήσουν σέ θεσμική ἀναθεώρηση μέ στόχο μεγαλύτερη διαφάνεια, ἰσότιμη συμμετοχή καί ἀποτελεσματικώτερη διαδικασία λήψεως ἀποφάσεων, κινδυνεύουν νά ἀπολέσουν ἐντελῶς τόν ρόλο τους ὡς βασικοί πυλῶνες τῆς παγκοσμίου διακυβερνήσεως. Σέ μιά περίοδο κατά τήν ὁποία οἱ διεθνεῖς προκλήσεις –ὅπως ἡ κλιματική ἀλλαγή, ἡ ἐνεργειακή κρίση καί οἱ περιφερειακές συγκρούσεις– ἀπαιτοῦν ἐνισχυμένο συντονισμό, ἡ ἀναζωογόνηση τῶν διεθνῶν θεσμῶν καί ἡ τροφοδοσία τους μέ ὑγιεῖς ἀπόψεις καί ἀποφάσεις, εἶναι περισσότερο ἀναγκαία ἀπό ποτέ.