Platon Antoniou: «Η Ελλάδα έχει διαμορφώσει τη ζωή μου»

Έχει κοιτάξει μέσα από τον φακό του την εξουσία κατάματα: από τον Ντόναλντ Τραμπ και τον Βλαντίμιρ Πούτιν μέχρι τον Ίλον Μασκ και τον Μπαράκ Ομπάμα

Στις Λεύκες της Πάρου, ένα μικρό χωριό σκαρφαλωμένο στα βουνά, ο κόσμος κάποτε χωρούσε σε λίγα ασβεστωμένα σπίτια, πέτρινους τοίχους, ψαράδες, γιαγιάδες και παππούδες που γνώριζαν ο ένας τη ζωή του άλλου.

Χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από εκεί, ένας εντελώς διαφορετικός κόσμος θα άνοιγε αργότερα τις πόρτες του στον Platon Antoniou: εκείνος των Προέδρων, των Πρωθυπουργών, των δισεκατομμυριούχων και των σταρ, ανθρώπων που μπορούν με μία απόφασή τους να αλλάξουν τον ρου της Ιστορίας.

• Aπό την Γιώτα Βαζούρα

Ανάμεσα σε αυτούς τους δύο φαινομενικά ασύνδετους κόσμους «ξετυλίγεται» η συναρπαστική «Οδύσσεια» του Platon Antoniou, του ελληνικής καταγωγής φωτογράφου που έφυγε παιδί από την Ελλάδα και έφτασε να βρεθεί, με τη μηχανή του ανά χείρας, απέναντι από τον Βλαντίμιρ Πούτιν, τον Ντόναλντ Τραμπ, τον Μπαράκ Ομπάμα, τον Ίλον Μασκ, τον Μαρκ Ζάκερμπεργκ και δεκάδες ακόμη πρόσωπα που σημάδεψαν την εποχή μας.

Please also be sure to use ©Photography by Platon alongside all
images published

Μόνο που μπροστά στον φακό τού Platon οι τίτλοι, τα αξιώματα και τα σύμβολα κύρους μένουν έξω από το κάδρο. Στο ίδιο ξύλινο κουτί που έχουν καθίσει και έχουν ποζάρει για αυτόν μερικοί από τους ισχυρότερους ηγέτες του κόσμου κάθισε κάποτε και η Esther, ένα 16χρονο κορίτσι από το Κονγκό που είχε επιβιώσει από μια ασύλληπτη δοκιμασία. Και ήταν εκείνη, όπως μας εξομολογείται, που του έμαθε περισσότερα για την πραγματική δύναμη από οποιονδήποτε Πρόεδρο ή δισεκατομμυριούχο είχε φωτογραφίσει.

Έπειτα από μια ζωή στους «διαδρόμους της εξουσίας», ο Platon επιστρέφει τώρα εκεί όπου όλα άρχισαν. Στην Ελλάδα. Η μεγάλη αναδρομική έκθεσή του με τίτλο «People Power» που θα φιλοξενείται στο Μουσείο Μπενάκη από τις 5 Νοεμβρίου φέρνει κάτω από την ίδια στέγη ισχυρούς και ανίσχυρους, διάσημους και ανώνυμους, πρόσωπα που θαυμάστηκαν και άλλα που σήμερα προκαλούν αποστροφή. Ανάμεσά τους, σαν μια ανάσα μέσα στον θόρυβο, βρίσκονται οι άνθρωποι της Πάρου που φωτογραφίζει εδώ και σαράντα χρόνια: οι ηλικιωμένοι από το χωριό του, τις Λεύκες, οι ψαράδες, οι άνθρωποι ενός κόσμου που αργά, αλλά αμετάκλητα χάνεται.

Μιλώντας μας λίγο πριν από την παρουσίαση της έκθεσης, ο κορυφαίος φωτογράφος πορτρέτων της εποχής μας, ο Platon, επιστρέφει στις Λεύκες των παιδικών του χρόνων, θυμάται τις συναντήσεις του με τους ισχυρούς, εξηγεί γιατί η εξουσία τού θυμίζει τον μύθο του Ίκαρου και αποκαλύπτει ποιο πρόσωπο, ανάμεσα σε όλους όσοι έχουν περάσει μπροστά από τον φακό του, του έμαθε τι σημαίνει πραγματική δύναμη.

Και, τελικά, μέσα από την ιστορία ενός απλού πέτρινου τοίχου στην Ελλάδα, συμπυκνώνει ίσως το πιο επίκαιρο μήνυμα της «People Power»: ότι οι διαφορές μας δεν είναι απαραίτητα εκείνες που μας χωρίζουν· μπορούν να είναι εκείνες που μας κρατούν ενωμένους.

Η έκθεση «People Power» που εγκαινιάζεται αρχές Νοεμβρίου στο Μουσείο Μπενάκη είναι η μεγαλύτερη μουσειακή έκθεση που έχετε κάνει ποτέ. Τι σημαίνει για εσάς το γεγονός ότι πραγματοποιείται στην Ελλάδα;

Είμαι πολύ ενθουσιασμένος, για πολλούς λόγους. Είναι η μεγαλύτερη μουσειακή έκθεση που έχω κάνει ποτέ, αλλά κυρίως με συγκινεί αυτό που συμβολίζει για μένα. Κατάγομαι από την Πάρο. Μεγάλωσα στην Αθήνα και στην Πάρο και, όταν ήμουν παιδί, η ζωή στις Λεύκες, ένα ορεινό χωριό της Πάρου, ήταν η ζωή προτού έρθει ο σύγχρονος τρόπος ζωής. Θυμάμαι μια εποχή χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, με μία μόνο τηλεφωνική γραμμή στο ταχυδρομείο. Όταν έκανες ένα σημαντικό τηλεφώνημα, όλες οι γιαγιάδες που δούλευαν εκεί άκουγαν και, μέσα σε δύο δευτερόλεπτα, όλο το χωριό γνώριζε τα νέα σου! Τα παιδιά μπορούσαν να παίζουν με ασφάλεια οποιαδήποτε ώρα, γιατί κάθε γείτονας τα πρόσεχε σαν να ήταν δικά του. Οι ηλικιωμένοι παρέμεναν μέσα στην κοινότητα και τους φρόντιζε η οικογένεια. Δεν τους φρόντιζαν απλώς, τους εκτιμούσαν. Οι γιαγιάδες και οι παππούδες είχαν περάσει από όλα τα στάδια της ζωής και όλοι στρέφονταν σε εκείνους για καθοδήγηση. Από εκεί ξεκίνησα. Αυτή η ζεστασιά της ελληνικής φιλοξενίας άσκησε τεράστια επίδραση στο σύστημα αξιών μου.

Όταν ήμουν περίπου εννέα ετών, μετακόμισα στο Λονδίνο. Ήταν δύσκολο να προσαρμοστώ στην διαφορετική κουλτούρα που γνώρισα εκεί. Οι Βρετανοί είναι πολύ διαφορετικοί στον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρονται στα παιδιά. Είναι πιο διακριτικοί. Κρατούν τα συναισθήματά τους, ενώ οι Έλληνες τα εκφράζουν. Οι Βρετανοί, επίσης, αντιλαμβάνονται τη φιλοξενία με εντελώς διαφορετικό τρόπο. Δεν θέλουν να γίνουν βάρος. Δεν θέλουν να δημιουργήσουν πρόβλημα σε κάποιον άλλον. Αντίθετα, οι Έλληνες επιμένουν να μοιράζονται, ακόμη κι αν έχουν πολύ λίγα. Και νιώθουν χαρά όταν μπορούν να προσφέρουν, αντί να αισθάνονται ότι επιβαρύνουν τον άλλον. Δεν λέω ότι ο ένας τρόπος είναι καλύτερος από τον άλλον, απλώς ότι πρόκειται για δύο πολύ διαφορετικές κουλτούρες. Στην Αγγλία όμως, έμαθα τη διπλωματία και έμαθα να χρησιμοποιώ τη γλώσσα με έναν πιο εκλεπτυσμένο τρόπο, κάτι που αργότερα με βοήθησε να κινούμαι στους διαδρόμους της εξουσίας και να διαπραγματεύομαι με τους πιο ισχυρούς ανθρώπους στον κόσμο.

Όταν, όμως, αυτά τα πρόσωπα κάθονται μπροστά στη φωτογραφική μου μηχανή, απενεργοποιώ αυτή την πλευρά του μυαλού μου και αφήνω την ελληνική ζεστασιά να βγει στην επιφάνεια. Έτσι συνδέομαι με τους ανθρώπους: με την καρδιά, με τη φιλοξενία και με το θάρρος να έρθω πραγματικά κοντά τους. Η Ελλάδα έχει διαμορφώσει τη ζωή μου. Τη φιλοσοφία μου. Την πνευματικότητά μου. Και είναι μεγάλο προνόμιο, τώρα που έχω διανύσει αυτή την εξαιρετική διαδρομή, να επιστρέφω. Όλοι μιλούν αυτή την εποχή για την ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν, την «Οδύσσεια», αλλά κι εγώ έχω ζήσει μια πραγματική Οδύσσεια, ξεκινώντας από ένα ελληνικό χωριό. Έχω ζήσει εμπειρίες με τους πιο ισχυρούς ανθρώπους στον κόσμο, αλλά και με ανθρώπους που τους έχει αφαιρεθεί κάθε εξουσία εξαιτίας παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Έχω δει και αυτή την πλευρά. Νιώθω πολύ προνομιούχος για όλα όσα έζησα. Και τώρα είναι μεγάλο προνόμιο να τα φέρνω πίσω στην πατρίδα, εκεί όπου ξεκίνησαν όλα: στην Ελλάδα.

Βλέπω τον εαυτό μου ως Έλληνα και νιώθω ότι επιστρέφω για να μοιραστώ με τους συμπατριώτες μου τις εμπειρίες που απέκτησα σε αυτή τη διαδρομή. Ζούμε σε μια εποχή μεγάλου διχασμού και υπάρχουν πολύ ισχυρές δυνάμεις που μας απομακρύνουν τον έναν από τον άλλον, είτε πρόκειται για την πολιτική είτε για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είτε για τους αλγόριθμους. Υπάρχουν τόσες δυνάμεις που μας χωρίζουν και μας κάνουν να πολεμάμε μεταξύ μας. Αυτό που με ενδιαφέρει πραγματικά μέσα στην κοινωνία είναι να χτίζω γέφυρες και να αναζητώ έναν νέο τρόπο να συζητούμε για τις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε όλοι, κοινωνικές, πολιτικές ή πολιτιστικές.

Να το κάνουμε, όμως, χωρίς επικριτική διάθεση. Με περισσότερη περιέργεια και με την προθυμία να ακούσουμε ξανά ο ένας τον άλλον. Γιατί έχουμε πάψει να ακούμε τους γύρω μας. Η έκθεση είναι, ουσιαστικά, μια πρόκληση προς τους Έλληνες, μια παρότρυνση προς όλους: «ας αρχίσουμε ξανά να χτίζουμε γέφυρες». Στην έκθεση παρουσιάζονται άνθρωποι που διαμορφώνουν τον κόσμο μας. Είτε είναι πολύ διάσημοι είτε εντελώς άγνωστοι υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όλοι με τον δικό τους τρόπο διαμορφώνουν τον κόσμο μας. Θέλω οι άνθρωποι να έρθουν στην έκθεση και να δουν το πορτρέτο κάποιου με τον οποίο διαφωνούν βαθιά, αλλά και το πορτρέτο κάποιου που αγαπούν. Και θέλω να σκεφτούν πού βρισκόμαστε σήμερα. Αντί να καταλήγουμε αμέσως σε απλοϊκά συμπεράσματα –«αγαπώ αυτόν τον άνθρωπο», «μισώ εκείνον»–, ας κοιτάξουμε πέρα από αυτές τις δηλώσεις και ας αναρωτηθούμε ποιοι είναι πραγματικά αυτοί οι χαρακτήρες που διαμορφώνουν τον κόσμο μας.

Please also be sure to use ©Photography by Platon alongside all
images published

Στην έκθεση τοποθετείτε ηγέτες, δισεκατομμυριούχους, ακτιβιστές και άγνωστους ανθρώπους δίπλα-δίπλα. Όταν όλοι βρίσκονται στον ίδιο τοίχο ενός μουσείου, τελικά, ποιος έχει την πραγματική δύναμη;

Η εξουσία είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα λέξη για μένα. Έχω περάσει τη ζωή μου μελετώντας τόσο εκείνους που κατέχουν εξουσία όσο και εκείνους που την έχουν στερηθεί. Η έκθεση θέτει ένα ερώτημα αντί να δίνει μια απάντηση: τι σημαίνει πραγματικά να είσαι ισχυρός; Είναι η πολιτική εξουσία; Ο Ντόναλντ Τραμπ είναι θεωρητικά ο ισχυρότερος άνθρωπος στον κόσμο. Ο Πούτιν είναι αναμφισβήτητα ένας από τους ισχυρότερους. Ο Ίλον Μασκ επίσης. Ακόμη και ο Έλληνας Πρωθυπουργός περιλαμβάνεται στην έκθεση. Και η Αμερικανίδα πρέσβης στην Ελλάδα, η Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, φωτογραφήθηκε για εμένα. Υπάρχει, λοιπόν, η πολιτική εξουσία. Υπάρχει, όμως, και ένα διαφορετικό είδος δύναμης: το εσωτερικό θάρρος, η συμπόνοια και η επιθυμία των ανθρώπων να συνδεθούν μεταξύ τους.

Please also be sure to use ©Photography by Platon alongside all
images published

Να μας δώσετε ένα παράδειγμα τέτοιου ανθρώπου;

Πριν από πολλά χρόνια εργαζόμουν στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Έχω ένα ίδρυμα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και μεγάλο μέρος της δουλειάς μου είναι αφιερωμένο στο να βοηθάω να ακούγονται οι φωνές των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Πήγα στο Κονγκό για να πραγματοποιήσω ένα μεγάλο πρότζεκτ σχετικά με τη σεξουαλική βία. Για μια γυναίκα, η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό είναι ένα από τα πιο επικίνδυνα μέρη στον κόσμο. Εκεί, ο βιασμός χρησιμοποιείται ως όπλο πολέμου. Με προσκάλεσε, λοιπόν, ένας γιατρός, ο οποίος διηύθυνε ένα μικρό νοσοκομείο και είχε αφιερώσει τη ζωή του στη θεραπεία γυναικών και παιδιών που είχαν επιβιώσει από εγκλήματα σεξουαλικής βίας. Ήθελε να βοηθήσω ώστε η ιστορία τους να γίνει γνωστή σε όλο τον κόσμο. Μια μέρα βρισκόμουν στο νοσοκομείο και φωτογράφιζα γυναίκες και παιδιά.

Μπήκε στο μικρό στούντιο που είχαμε «στήσει» ένα νεαρό κορίτσι. Ήταν δεκαέξι ετών, μια πανέμορφη νεαρή γυναίκα, και κρατούσε στην αγκαλιά της ένα αγοράκι που λεγόταν Ζοζέ. Κάθισε πάνω στο ίδιο ξύλινο κουτί στο οποίο κάθονται όλοι οι παγκόσμιοι ηγέτες. Είναι ένα μικρό κουτί που χρησιμοποιώ για κάθε πορτρέτο. Μου έχουν πει ότι περισσότεροι παγκόσμιοι ηγέτες έχουν καθίσει πάνω σε αυτό το κουτί, στο δικό μου κουτί, απ’ ό,τι σε οποιαδήποτε καρέκλα στην Ιστορία. Οι γονείς της ζούσαν έξω από ένα χωριό. Μια ομάδα ενόπλων, μια πολιτοφυλακή, την απήγαγε και την οδήγησε στη βάση της μέσα στο δάσος. Την έδεσαν σε ένα δέντρο και για περίπου τέσσερις ημέρες σχεδόν τριάντα άνδρες την κακοποίησαν και τη βασάνισαν. Κάποια στιγμή τα σχοινιά λύθηκαν και κατάφερε να δραπετεύσει. Έφτασε σε ένα χωριό, όπου ένας άνδρας την διέσωσε και την πήρε στο σπίτι του.

Και αυτός ο άνδρας όμως την βίασε. Στο τέλος την πέταξε στον δρόμο. Εκείνη περπάτησε για δύο ημέρες μέχρι να φτάσει στις πύλες του νοσοκομείου, γιατί είχε ακούσει ότι υπήρχε εκεί ένας σπουδαίος γιατρός που βοηθούσε γυναίκες και παιδιά. Ήταν το νοσοκομείο όπου εργαζόμουν. Την έβαλαν στο νοσοκομείο και την εγχείρησαν με επιτυχία. Είχε υποστεί πολύ σοβαρούς τραυματισμούς. Ύστερα ανακάλυψαν ότι ήταν έγκυος. Κοίταξα το μικρό αγόρι που καθόταν στην αγκαλιά της και κατάλαβα ότι είχε γεννηθεί ύστερα από βιασμό. Κατάλαβα, επίσης, πόσο αβέβαιο ήταν το μέλλον αυτής της νεαρής γυναίκας. Εκείνη την εποχή, η σύζυγός μου κι εγώ είχαμε αποκτήσει πρόσφατα το πρώτο μας παιδί, ένα πανέμορφο κορίτσι που το λένε Απολλωνία. Σκεφτόμουν τη γυναίκα μου, την κόρη μου και τη μητέρα μου, τις γυναίκες που αγαπώ περισσότερο.

Και άρχισα να κλαίω. Δεν μπορείς να τραβήξεις φωτογραφία όταν κλαις, γιατί τα μάτια σου θολώνουν και δεν μπορείς να εστιάσεις στις λεπτομέρειες. Έσκυψα, λοιπόν, το κεφάλι πάνω από τη μηχανή μου, σκούπισα τα μάτια μου και ξανακοίταξα μέσα από τον φακό. Και είδα ότι αυτή η νεαρή γυναίκα, που λεγόταν Έστερ, δεν έκλαιγε. Είχε μια εκπληκτική στωική αξιοπρέπεια και ένα όμορφο, γλυκό πρόσωπο.

Εξέπεμπε μια ειλικρίνεια και μια ανθρωπιά που δεν είχα ξαναδεί ποτέ. Άφησα, λοιπόν, κάτω τη μηχανή και της είπα: «Συγγνώμη, αλλά πώς γίνεται εγώ να ακούω αυτή την τρομερή ιστορία, μια ιστορία που δεν έχω ξανακούσει ποτέ στη ζωή μου, και να κλαίω, ενώ εσύ δεν κλαις την ώρα που σε φωτογραφίζω; Πώς καταφέρνεις να μη δακρύζεις;». Και εκείνη μου είπε: «Δεν κλαίω όταν με φωτογραφίζεις γιατί δεν θέλω να σε κάνω να λυπηθείς».

Και συνέχισε: «Δεν θέλω κανένας να λυπάται όταν βλέπει μια φωτογραφία μου. Η μαμά μου και ο μπαμπάς μου με έφεραν σε αυτόν τον κόσμο για να προσφέρω χαρά. Και εγώ θα κρατήσω την υπόσχεσή μου». Έχω φωτογραφίσει τόσους ισχυρούς ανθρώπους, αλλά κανένας από αυτούς δεν έδειξε ποτέ την ηγετική δύναμη και το σθένος που έδειξε αυτό το νεαρό κορίτσι. Από τότε, κάθε φορά που περνάω μια δύσκολη ημέρα, σκέφτομαι την Έστερ. Σκέφτομαι τις δοκιμασίες που αντιμετώπισε και την καλοσύνη που εξακολουθούσε να μπορεί να προσφέρει σε μένα, έναν άγνωστο. Μέσα από το πορτρέτο μου, όλοι όσοι θα επισκεφθούν την έκθεση θα δουν το πρόσωπό της να ακτινοβολεί καλοσύνη, κατανόηση και γαλήνη. Η έκθεση, λοιπόν, μεταφέρει ένα μήνυμα, ένα πολύ άμεσο, σχεδόν μαχητικό μήνυμα για την ανθρωπιά. Με όλες τις δυνατότητες που έχουμε, οφείλουμε να μπορούμε να ξεπεράσουμε την αρνητικότητα της κοινωνίας μας. Αν τα κατάφερε κάποια σαν την Έστερ, δεν μπορούμε να τα καταφέρουμε κι εμείς;

Please also be sure to use ©Photography by Platon alongside all
images published

Η δεύτερη ενότητα της έκθεσης είναι αφιερωμένη στην Πάρο. Τι αντιπροσωπεύει για εσάς το νέο σας βιβλίο «Platon: Paros», το οποίο θα κυκλοφορήσει παράλληλα με την έναρξη της έκθεσής σας;

Αντιπροσωπεύει σαράντα χρόνια δουλειάς στο νησί μου. Ξεκίνησα στα μέσα της δεκαετίας του 1980, με την πρώτη μου φωτογραφική μηχανή. Φωτογράφιζα τις γιαγιάδες, τους παππούδες, τους ψαράδες, τον τελευταίο αγωγιάτη του νησιού. Χωρίς να το αντιλαμβάνομαι τότε, κατέγραφα έναν τρόπο ζωής που επρόκειτο να εξαφανιστεί. Ήταν η εποχή πριν την επέλαση του μαζικού τουρισμού, πριν από το διαδίκτυο. Οι μύλοι λειτουργούσαν ακόμη, οι άνθρωποι έφτιαχναν τυρί και κρασί, ενώ πολλοί νέοι άρχιζαν να φεύγουν για τις πόλεις αναζητώντας ένα μέλλον. Καθώς εξελισσόταν η καριέρα μου στην Αμερική, επέστρεφα κάθε χρόνο στην Πάρο, πάντα με τη φωτογραφική μηχανή μου. Αργότερα άρχισα να επιστρέφω με ολόκληρη την ομάδα μου και «στήναμε» φωτογραφικά στούντιο σε διάφορα σημεία του νησιού. Το βιβλίο καλύπτει σαράντα χρόνια και είναι ένας φόρος τιμής σε έναν κόσμο που αισθανόμαστε ότι χάνεται. Και δεν μιλώ απλώς για τον τρόπο που ντύνονταν οι άνθρωποι ή για κάποιες παραδόσεις. Είναι κάτι πνευματικό. Κάτι μέσα στην ψυχή μας που κινδυνεύουμε να χάσουμε. Στο κέντρο της έκθεσης θα υπάρχει ένας ήσυχος χώρος με αυτές τις ελληνικές φωτογραφίες. Γύρω του ο επισκέπτης θα βλέπει τον Τραμπ, τον Μασκ, τους κινηματογραφικούς αστέρες, τον Μοχάμεντ Άλι και υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Θα «αισθάνεται» όλον τον θόρυβο της εποχής μας. Και ξαφνικά θα μπαίνεις σε αυτόν τον γαλήνιο χώρο. Θέλω να είναι μια στιγμή ηρεμίας, ανθρωπιάς και αθωότητας μέσα σε αυτόν τον τρελό κόσμο.

Έχετε φωτογραφίσει ανθρώπους που σήμερα προκαλούν εντελώς διαφορετικά συναισθήματα από ό,τι την εποχή που τους φωτογραφίσατε. Υπάρχει κάποιο πορτρέτο που σήμερα «διαβάζετε» διαφορετικά;

Αυτή είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα ερώτηση. Όταν φωτογράφισα τον Χάρβεϊ Γουάινστιν, θεωρούνταν μεγιστάνας του Χόλιγουντ, ένας πανίσχυρος άνθρωπος της βιομηχανίας. Σήμερα η ίδια εικόνα διαβάζεται ως το πορτρέτο ενός ανθρώπου που καταχράστηκε τη δύναμή του. Κάτι ανάλογο συμβαίνει με το πορτρέτο μου του P. Diddy. Και οι δύο φωτογραφίες παρουσιάζονται στην έκθεση. Οι φωτογραφίες δεν άλλαξαν. Άλλαξε ο τρόπος με τον οποίο τις διαβάζουμε. Δεν πιστεύω ότι πρέπει να κατεβάσουμε αυτές τις φωτογραφίες από τον τοίχο. Ο ρόλος μου είναι να λειτουργώ ως πολιτιστικός προβοκάτορας, να κρατώ έναν καθρέφτη απέναντι στην κοινωνία και να λέω: «Κοιτάξτε την αντανάκλασή σας. Αυτοί είμαστε». Αν κάναμε λάθη, πρέπει να τα κοιτάξουμε, να μιλήσουμε γι’ αυτά και να τα διορθώσουμε. Αν προσποιούμαστε ότι δεν συνέβησαν ποτέ, κινδυνεύουμε να τα επαναλάβουμε. Στην έκθεση υπάρχουν πολύ αμφιλεγόμενα πρόσωπα: ο Πούτιν, ο Καντάφι, ο Γουάινστιν, ο P. Diddy. Κάποιοι επισκέπτες μπορεί ακόμη και να δυσκολεύονται να τους κοιτάξουν. Αλλά δεν πρέπει να συγχέουμε την τέχνη με την προώθηση. Δεν προωθώ κανέναν. Λέω ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι, με διαφορετικούς τρόπους, διαμόρφωσαν την εποχή μας.

Please also be sure to use ©Photography by Platon alongside all
images published

Η οπτική σας γλώσσα είναι τόσο αναγνωρίσιμη ώστε ένα πορτρέτο του Platon αναγνωρίζεται σχεδόν αμέσως. Δεν φοβάστε ποτέ ότι αυτό μπορεί να γίνει παγίδα;

Δεν θα το αποκαλούσα «ύφος». Το ύφος είναι κάτι που εφαρμόζεται στην επιφάνεια. Εγώ το βλέπω ως μια οπτική γλώσσα. Και αυτή η γλώσσα προέρχεται ουσιαστικά από την Ελλάδα. Τα λευκά φόντα προέρχονται από τα λευκά σπίτια που θυμάμαι από τις Λεύκες. Και σε πολλές από τις έγχρωμες φωτογραφίες μου θα δείτε ένα είδος φωτοστέφανου γύρω από το πρόσωπο. Αν μπείτε σε μια ελληνική εκκλησία, θα δείτε φωτοστέφανα γύρω από τους αγίους. Μερικές από τις πρώτες εικόνες που αντιλήφθηκα ως τέχνη όταν ήμουν παιδί ήταν αυτές οι θρησκευτικές μορφές μέσα στις εκκλησίες, περιτριγυρισμένες από μια αύρα φωτός. Άρχισα να καταλαβαίνω ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν μια αύρα γύρω τους. Μερικές φορές είναι καλή. Μερικές φορές, βέβαια, η αύρα αυτή είναι κακή.

Αν κοιτάξετε την έκθεση, θα δείτε ανθρώπους που έχουν κάνει υπέροχα πράγματα στη ζωή τους και έχουν αυτή την αύρα φωτός γύρω τους. Και ύστερα υπάρχουν άλλοι άνθρωποι που έχουν το ίδιο χρώμα και την ίδια αύρα, αλλά σου προκαλούν ένα εντελώς διαφορετικό συναίσθημα. Η ανθρωπιά τους μοιάζει διαφορετική. Αυτού του είδους τις συζητήσεις θέλω να προκαλέσει η έκθεση. Η προσέγγισή μου δεν έχει αλλάξει ποτέ. Παραμένει η ίδια από τότε που ξεκίνησα. Οι δεξιότητές μου βελτιώθηκαν, αλλά το όραμά μου δεν άλλαξε. Ο λόγος που αποφεύγω συνειδητά να το αλλάξω είναι ότι το ξύλινο κουτί παραμένει το ίδιο, ο φωτισμός παραμένει ο ίδιος και η κάμερα παραμένει η ίδια.

Είτε υπάρχει λευκό φόντο είτε μπλε φως, αυτά τα στοιχεία παραμένουν σταθερά. Εκείνοι που αλλάζουν είναι οι άνθρωποι που φωτογραφίζω. Όταν βλέπεις τη συνέχεια στην προσέγγισή μου, αρχίζεις να παρατηρείς τις διαφορές ανάμεσα στους ανθρώπους και όχι τις διαφορές ανάμεσα στις φωτογραφίες μου. Αρχίζεις να βλέπεις τις διαφορές στον χαρακτήρα τους, στον τρόπο που κινούνται, στις εκφράσεις τους. Αρχίζεις να αντιλαμβάνεσαι τις διαφορές στις ψυχές τους. Και έτσι εσείς, το κοινό, μπορείτε να δείτε ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι έχουν αντιμετωπιστεί με τον ίδιο σεβασμό, την ίδια αξιοπρέπεια και την ίδια περιέργεια. Όταν όλοι αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο, οι διαφορές τους γίνονται πολύ πιο καθαρές.

Από την εμπειρία σας, τι κοινό έχουν όλοι αυτοί οι ισχυροί άνθρωποι;

Μου κάνουν συχνά αυτή την ερώτηση. Και δεν έχω πραγματικά απάντηση, γιατί, αν είμαι απολύτως ειλικρινής, όλοι είναι εντελώς διαφορετικοί. Πρέπει να φανταστείτε την ανθρωπότητα σαν ένα παλιό ραδιόφωνο. Όταν ακούς ραδιόφωνο στο αυτοκίνητο και θέλεις να βρεις τον αγαπημένο σου σταθμό, γυρίζεις μέχρι να εντοπίσεις τη σωστή συχνότητα. Κάποιες ημέρες η συχνότητα είναι πολύ καθαρή. Το σήμα είναι εξαιρετικό και ακούς το τραγούδι σου υπέροχα. Άλλες ημέρες, όταν γυρίζεις τον επιλογέα, υπάρχουν παράσιτα, τόσος θόρυβος και παρεμβολές, που μετά βίας ακούς τον σταθμό. Και αν μετακινήσεις τον επιλογέα ελάχιστα προς τα δεξιά ή τα αριστερά, τον χάνεις εντελώς.

Οι άνθρωποι είναι έτσι. Ο καθένας έχει τη δική του συχνότητα. Μερικές φορές υπάρχει πολύς θόρυβος και πρέπει να συγκεντρωθώ πολύ για να συντονιστώ στη συχνότητα κάποιου. Άλλες φορές το σήμα είναι απολύτως καθαρό και είναι πολύ εύκολο να συνδεθείς μαζί του. Οι άνθρωποι έχουν μια συχνότητα και η δουλειά μου είναι να συντονίζομαι σε αυτήν. Μερικές φορές είναι δύσκολο. Μερικές φορές είναι εύκολο. Η έκθεση είναι μια συλλογή συχνοτήτων στις οποίες κατάφερα να συντονιστώ. Άρα όλοι είναι διαφορετικοί. Έχω φωτογραφίσει τον Ντόναλντ Τραμπ δύο φορές. Η πρώτη ήταν πριν από είκοσι δύο χρόνια, πολύ πριν θέσει υποψηφιότητα για την προεδρία.

Η δεύτερη ήταν την επομένη της πιο πρόσφατης εκλογικής του νίκης, τη στιγμή που έγινε ο ισχυρότερος άνθρωπος στον κόσμο. Το εκπληκτικό με τον Ντόναλντ Τραμπ είναι ότι είναι εξαιρετικά συνεπής. Και τις δύο φορές ήταν ο ίδιος άνθρωπος. Αυτό το βρίσκω πολύ ενδιαφέρον, γιατί οι συνθήκες ήταν εντελώς διαφορετικές. Νομίζω ότι η εξουσία μπορεί να είναι απελευθερωτική, γιατί δίνει στους ανθρώπους τη δυνατότητα να αλλάξουν τα πράγματα. Μπορεί, όμως, να γίνει και φυλακή. Αν είσαι διάσημος, σου έχουν αφαιρέσει την ιδιωτικότητα. Και τότε πρέπει να ζεις πίσω από μια μάσκα επιτυχίας. Η φήμη είναι εξαιρετικά αμείλικτη. Ο κόσμος δεν θέλει να σε βλέπει να αποτυγχάνεις. Δεν θέλει να σε βλέπει να δυσκολεύεσαι ή να έχεις μια κακή ημέρα. Δεν θέλει να σε βλέπει να τρως πολύ κέικ και να παίρνεις βάρος. Δεν θέλει να σε βλέπει ούτε να χάνεις υπερβολικά πολύ βάρος.

Please also be sure to use ©Photography by Platon alongside all
images published

Είναι τρομακτική η πίεση της δημοσιότητας;

Μπορεί να γίνει φυλακή, και το έχω δει. Έχω δει πολύ διάσημους ανθρώπους να παλεύουν πραγματικά με τη μυστική ζωή που αναγκάζονται να ζουν, επειδή η δημόσια εικόνα τους είναι τόσο αμείλικτη. Δεν ξέρω, λοιπόν, αν η δύναμη είναι απαραίτητα καλό πράγμα. Την σκέφτομαι σαν τον Ίκαρο. Έχω πάντοτε στο μυαλό μου ότι η φιλοδοξία του τον οδήγησε να πετάξει πολύ κοντά στον ήλιο και αυτό τον σκότωσε. Η δύναμη, για μένα, είναι σαν τον ήλιο. Είναι εξαιρετικά σαγηνευτική, και έχω νιώσει κι εγώ αυτή τη γοητεία. Πρέπει να το ομολογήσω. Όταν βρίσκεσαι σε ένα δωμάτιο με πρίγκηπες ή με έναν Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών ή με οποιονδήποτε διαθέτει τεράστια λάμψη, με κινηματογραφικούς αστέρες, σχεδιαστές μόδας, ανθρώπους με πολιτική εξουσία, αισθάνεσαι αυτή την έλξη. Όπως ο Ίκαρος ήθελε να πετάξει πιο κοντά στον ήλιο, έτσι κι εσύ θέλεις να πλησιάσεις, να τον αγγίξεις. Θέλεις να σε αγγίξει. Με τα χρόνια, όμως, έμαθα να εμποδίζω τον εαυτό μου από το να πλησιάζει υπερβολικά και να διατηρώ μια απόσταση σεβασμού. Αυτή η απόσταση με κρατά προσγειωμένο και μου επιτρέπει να παραμένω περίεργος. Το πιο επικίνδυνο πράγμα που θα μπορούσα να κάνω θα ήταν να αρχίσω να κρίνω. Αντί γι’ αυτό, θέλω να παραμένω περίεργος, γιατί η περιέργεια μου επιτρέπει να συνεχίζω να μαθαίνω. Αυτό είναι που κρατά τα πόδια μου στη γη. Δεν ανήκω ποτέ στους διαδρόμους της εξουσίας. Είμαι πάντα φιλοξενούμενος. Και είμαι πολύ ευγνώμων που είμαι φιλοξενούμενος, αλλά δεν είναι εκεί ο τόπος μου. Επιστρέφω στο χωριό των Λευκών. Εκεί ανήκω.

Τι θα δει κανείς στο νέο σας βιβλίο;

Το νέο βιβλίο κρύβει μέσα του το μυστικό για να κατακτήσει κανείς την τέχνη της ζωής. Είναι κρυμμένο μέσα στις σελίδες. Είναι ένα μυστικό μήνυμα. Όποιος αγοράσει το βιβλίο πρέπει να κοιτάξει τις σελίδες μία προς μία και να αναρωτηθεί τι μπορεί να σημαίνει για εκείνον κάθε φωτογραφία. Όταν αρχίσεις να θέτεις αυτού του είδους τα ερωτήματα για τη δική σου ζωή, θα ανακαλύψεις το μυστικό για να κατακτήσεις την τέχνη τού να ζεις. Αφήστε με να σας περιγράψω μια εικόνα. Μια μέρα είδα έναν ψαρά να κάθεται στη βάρκα του. Είχε ανοίξει ένα πανί πάνω στο οποίο υπήρχαν μερικές ελιές, ένα κομμάτι ψωμί και ένα μικρό μπουκάλι σπιτικό κρασί. Πήρε μια ελιά, την ύψωσε προς τη θάλασσα και την έφαγε. Ύστερα πήρε ένα κομμάτι ψωμί, το ύψωσε προς τη θάλασσα και το έφαγε. Μετά πήρε το μπουκάλι με το κρασί, έβγαλε τον φελλό, το ύψωσε προς τη θάλασσα και ήπιε.

Βλέποντάς τον λοιπόν, τον ρώτησα: «Με συγχωρείτε, γιατί το κάνετε αυτό;». Και μου απάντησε: «Οι ελιές είναι αλμυρές, σαν τα δάκρυα της λύπης. Το ψωμί είναι παρηγορητικό, σαν το χέρι της φιλίας. Το κρασί ξεδιψά, σαν μια νίκη που έχουμε μεγάλη ανάγκη. Αλλά πρόσεχε, Platon», μου είπε. «Η πολλή λύπη μάς κάνει πικρούς. Η πολλή άνεση μάς κάνει τεμπέληδες. Και η πολλή γιορτή μάς κάνει απερίσκεπτους. Αν μπορέσουμε να βρούμε τη σωστή ισορροπία στη ζωή, τότε μπορούμε να κατακτήσουμε την τέχνη τού να ζούμε. Και όλοι μαζί μπορούμε να είμαστε ελεύθεροι». Αυτό υπάρχει στο βιβλίο. Και τώρα μπορείτε να δείτε ότι δεν είναι απλώς ένα βιβλίο με όμορφες φωτογραφίες των ελληνικών νησιών για τουρίστες. Όταν σκεφτείτε το είδος της δουλειάς που έχω κάνει, τα δυνατά πορτρέτα ανθρώπων, και ύστερα καταλάβετε γιατί δημιουργώ τώρα αυτό το βιβλίο, ίσως συνειδητοποιήσετε ότι μεταφέρει ένα πολύ ισχυρό μήνυμα για την κοινωνία. Έχω φωτογραφίσει πολλούς από τους ηγέτες της τεχνολογίας που σήμερα οδηγούν τη νεωτερικότητα και παρουσιάζονται στην έκθεση: τον Μαρκ Ζάκερμπεργκ, τον Ίλον Μασκ και τον Τζακ Ντόρσεϊ. Είναι άνθρωποι που επίσης διαμορφώνουν την εποχή μας. Το να υπάρχει, λοιπόν, μια ηλικιωμένη γυναίκα, μια γιαγιά από τις Λεύκες, στην ίδια έκθεση με τον Ίλον Μασκ δημιουργεί μια πολύ ενδιαφέρουσα αντίθεση.

Μιας και μόλις αναφέρατε τους ηγέτες της τεχνολογίας, θα ήθελα να σας ρωτήσω: σε κάποια παλιότερη συνέντευξή σας έχετε πει ότι κινδυνεύουμε να γοητευτούμε υπερβολικά από την τεχνολογία. Πιστεύετε ότι σήμερα, με την Τεχνητή Νοημοσύνη, αυτός ο κίνδυνος έχει γίνει ακόμη πιο σοβαρός;

Ασφαλώς. Ξέρετε, είχα φωτογραφίσει πριν καιρό έναν πολύ καλό άνθρωπο, ο οποίος εφηύρε το ατελείωτο σκρολάρισμα στις συσκευές μας. Την ημέρα που το εφηύρε, συνειδητοποίησε ότι ίσως είχε δημιουργήσει κάτι που θα μπορούσε να συμβάλει στην καταστροφή της κοινωνίας μας, γιατί όλοι εθιζόμαστε σε αυτό. Είχε σχεδιαστεί για να σε κάνει εθισμένο. Και έτσι παραιτήθηκε από τη δουλειά του. Είχε μια πολύ ισχυρή θέση σε μια μεγάλη εταιρεία τεχνολογίας και αφιέρωσε την υπόλοιπη ζωή του στο να μας προειδοποιεί για τους κινδύνους των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και τώρα της Τεχνητής Νοημοσύνης. Την ημέρα που τον φωτογράφισα, βρισκόμασταν στο στούντιό μου στη Νέα Υόρκη. Τα δύο έφηβα παιδιά μου ήταν εκεί και με βοηθούσαν. Το όνομά του είναι Τρίσταν Χάρις. Του είπα: «Τρίσταν, υπάρχουν δύο νέοι άνθρωποι στο δωμάτιο. Αν μπορούσες να τους μιλήσεις εκ μέρους της βιομηχανίας της τεχνολογίας, τι θα ήθελες να τους πεις;». Συγκινήθηκε. Σταμάτησε. Έδειξε νευρικός. Ακολούθησε μια μεγάλη σιωπή, και ήταν μια επώδυνη στιγμή.

Ύστερα σήκωσε το βλέμμα, κοίταξε στα μάτια τη δεκαεξάχρονη κόρη μου και είπε: «Συγγνώμη». Και συνέχισε: «Λυπάμαι που οι άνθρωποι που ήρθαν πριν από εσάς δεν ήταν πιο προσεκτικοί». Ύστερα μίλησε για την ηγεσία στην τεχνολογία. «Στο παρελθόν ανταμείβαμε τους ηγέτες της τεχνολογίας επειδή ήταν βέβαιοι, δυναμικοί, γεμάτοι αυτοπεποίθηση και ισχυροί. Τώρα, όμως, με την Τεχνητή Νοημοσύνη και αυτά τα πανίσχυρα εργαλεία, πρέπει να αλλάξουμε πορεία. Πρέπει να είμαστε αβέβαιοι. Πρέπει να είμαστε ταπεινοί. Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί». Νομίζω, λοιπόν, ότι υπάρχει ένα ερώτημα που πρέπει να θέσουμε σε όλους τους τιτάνες της τεχνολογίας: Είναι καινοτόμοι που κινούνται από την επιθυμία να ενδυναμώσουν τον άνθρωπο και από αισιοδοξία; Ή είναι δυνάμεις που μας διαταράσσουν και κερδοσκοπούν πάνω στον φόβο μας για την αλλαγή; Αυτά είναι τα ερωτήματα που πρέπει να θέσουμε.

Και αυτά είναι τα ερωτήματα που ελπίζω ότι η έκθεσή μου θα θέσει στο ελληνικό κοινό. Στο βιβλίο, αλλά και στην έκθεση, θα δείτε επίσης μια πολύ απλή φωτογραφία ενός πέτρινου τοίχου. Είναι φτιαγμένος από πέτρες τοποθετημένες με το χέρι, όπως οι τοίχοι που βλέπετε παντού στα βουνά της Ελλάδας, εκεί όπου οι αγρότες έχουν δημιουργήσει αναβαθμίδες στη γη. Μια μέρα τράβηξα αυτή τη φωτογραφία και πέρασε από δίπλα μου ένας αγρότης. Μου είπε στα ελληνικά: «Τι κάνεις εδώ;». Και του απάντησα: «Φωτογραφίζω αυτόν τον πέτρινο τοίχο. Μου αρέσει το σχήμα του». Και εκείνος είπε: «Καταλαβαίνεις ότι δεν φωτογραφίζεις απλώς έναν πέτρινο τοίχο;». Τον ρώτησα: «Τι εννοείς;». Και μου είπε: «Κάθε πέτρα σε αυτόν τον τοίχο βρέθηκε από έναν άνθρωπο, από κάποιον που την έβγαλε από τη γη. Κάθε πέτρα είναι εντελώς μοναδική. Καμία δεν είναι ίδια με την άλλη. Όμως ο άνθρωπος που τις βρήκε πήρε μια πέτρα με ένα σχήμα και μια άλλη πέτρα με διαφορετικό σχήμα και τις μετακίνησε μέχρι να ταιριάξουν τέλεια μεταξύ τους.

Και όσο περισσότερες πέτρες πρόσθετε, τόσο πιο δυνατός γινόταν ο τοίχος, αρκετά δυνατός για να στηρίζει τη γη». Και ύστερα μου είπε: «Μακάρι κι εμείς, ως κοινωνία, να μπορούσαμε να γίνουμε σαν αυτές τις πέτρες». Το μήνυμα, λοιπόν, που φέρνει ο Platon πίσω στην Ελλάδα είναι το εξής: Ας προσπαθήσουμε όλοι μαζί να βελτιώσουμε την ανθρωπότητα και ας συνεργαστούμε. Όπως οι πέτρες, έτσι κι εμείς χρειαζόμαστε πραγματικά ο ένας τον άλλον, ακόμη κι αν είμαστε διαφορετικοί. Οι διαφορές μας είναι εκείνες που μας κάνουν σπουδαίους, όταν καταφέρνουμε να συνδεθούμε και να στηρίξουμε όλοι μαζί τη γη.

Info: Η αναδρομική έκθεση του Platon με τίτλο «People Power» θα παρουσιαστεί στο Μουσείο Μπενάκη, κτήριο της οδού Πειραιώς 138, από τις 5 Νοεμβρίου έως και τις 31 Ιανουαρίου 2027.