Πρόκλησις Μπάρακ: «Ἄποικοι» οἱ Ἕλληνες

Aν η διπλωματία ἀπαιτεῖ γνώση τῆς Ἱστορίας, ὁ Τόμ Μπάρακ φαίνεται νά ἔχει ἀναλάβει καί τήν πρόσθετη ἀποστολή νά τήν ξαναγράψει, μέ ὀθωμανική ὀπτική καί μέ τήν Ἄγκυρα σέ ρόλο πρωταγωνιστῆ

Ὁ πρέσβυς τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν στήν Ἄγκυρα, γνωστός γιά τίς φιλοτουρκικές του τοποθετήσεις, βρῆκε τήν εὐκαιρία νά παραδώσει ἀκόμη ἕνα μάθημα Ἱστορίας, αὐτήν τήν φορά ἀπό τίς ὄχθες τοῦ Κερατίου Κόλπου.

Καί, ὅπως προκύπτει ἀπό τήν ἀνάρτησή του, τό μάθημα εἶχε «Ἕλληνες ἀποίκους», ἕναν σουλτᾶνο πού ἔχτισε αὐτοκρατορία καί ἕναν Μουσταφᾶ Κεμάλ πού ἐμφανίζεται ὡς θεματοφύλακας μιᾶς παραδόσεως διαλόγου.

Μέ ἀφορμή τήν συνάντησή του μέ τόν ὑπουργό Ἐξωτερικῶν τοῦ Ἰράκ Φουάντ Χουσεΐν στήν Κωνσταντινούπολη, ὁ Μπάρακ ἐπέλεξε νά ἀναδείξει τήν διαχρονική διπλωματική σημασία τῆς περιοχῆς. Μόνο πού, στήν ἱστορική ἀφήγηση τοῦ Ἀμερικανοῦ πρέσβεως, οἱ Ἕλληνες πού ἐγκατεστάθησαν στίς ἀκτές τοῦ Βοσπόρου γύρω στό 660 π.Χ. ὑποβιβάζονται σέ «Ἕλληνες ἄποικους», ἐνῷ ὁ Μωάμεθ ὁ Πορθητής ἀναλαμβάνει νά τούς διαδεχθεῖ στήν πινακοθήκη τῶν μεγάλων πρωταγωνιστῶν.

«Ἕλληνες ἄποικοι βρῆκαν ἐδῶ καταφύγιο γύρω στό 660 π.Χ.», γράφει χαρακτηριστικά. Καμμία ἰδιαιτέρα ἔκπληξις, θά μποροῦσε νά πεῖ κανείς, ἐάν δέν ἐπρόκειτο γιά διατύπωση πού ἐντάσσεται σέ μιά εὐρύτερη προπαγάνδα, ὅπου ἡ ἑλληνική παρουσία ἐμφανίζεται σχεδόν ὡς ἱστορικός πρόλογος πρίν ἀπό τήν ὀθωμανική αὐτοκρατορική μεγαλοπρέπεια. Ὁ Κωνσταντῖνος, βεβαίως, «τό κατέστησε λιμάνι τῆς “Νέας Ρώμης” του», ἐνῷ ὁ σουλτᾶνος «τό μετέτρεψε σέ πύλη πρός μιά παγκόσμια αὐτοκρατορία». Ἡ Ἱστορία, μέ ἄλλα λόγια, προχωρεῖ ἀπό τούς Ἕλληνες στόν Αὐτοκράτορα Κωνσταντῖνο καί ἀπό ἐκεῖ στόν Πορθητή, μέ τόν τελευταῖο νά καταλαμβάνει περίοπτη θέση στό σκηνικό πού στήνει ὁ Ἀμερικανός διπλωμάτης.

Τό ἀποκορύφωμα, ὡστόσο, ἔρχεται ὅταν ὁ κ. Μπάρακ περνᾶ ἀπό τήν ὀθωμανική περίοδο στήν σύγχρονη Τουρκία. «Ἡ Δημοκρατία τοῦ Ἀτατούρκ διατήρησε αὐτή τήν κληρονομιά», ὑποστηρίζει, παρουσιάζοντας τήν σημερινή Τουρκία ὡς φυσική συνέχεια ἑνός λιμανιοῦ πού, κατά τήν περιγραφή του, ἐπέλεγε ἐπί αἰῶνες «τόν διάλογο ἀντί τῆς συγκρούσεως». Χαρακτηριστικά ἀνέφερε ὅτι, «ἐπί δεκαέξι αἰῶνες, κάθε ἀπεσταλμένος πρός τό Βυζάντιο καί, ἀργότερα, πρός τήν Ὑψηλή Πύλη ἀπεβιβάζετο κάτω ἀπό αὐτούς τούς θόλους: οἱ πρεσβεῖες στήν μία ὄχθη, ὁ σουλτᾶνος στήν ἄλλη καί, ἀνάμεσά τους, τά νερά νά ἀποτελοῦν τό τραπέζι τῶν διαπραγματεύσεων. Τό νά στέκεσαι ἐδῶ σημαίνει ὅτι βρίσκεσαι στό σημεῖο ὅπου ἡ Ἀνατολή συνάντησε τήν Δύση καί ἐπέλεξε … τόν διάλογο ἀντί τῆς συγκρούσεως».

Ὁ κ. Μπάρακ προχωρεῖ ἀκόμη περισσότερο, χαρακτηρίζοντας τόν Κεράτιο «τό ἀρχαιότερο λιμάνι στόν κόσμο μέ συνεχῆ διπλωματική χρήση». Καί καταλήγει μέ τήν διαπίστωση ὅτι ἡ Τουρκία παραμένει «ὁ τόπος ὅπου ὁ κόσμος ἐξακολουθεῖ νά συναντᾶται». Ἰσχυρισμός πού θά μποροῦσε νά ἐκληφθεῖ ὡς ἀθώα διπλωματική φιλοφρόνησις, ἐάν δέν συνοδευόταν ἀπό μιά ἱστορική σκηνοθεσία τόσο βολική γιά τήν Ἄγκυρα.

Βεβαίως, ὁ Ἀμερικανός σκηνοθέτης – πρέσβυς ἔχει κάθε δικαίωμα νά ἀναδεικνύει τόν γεωπολιτικό ρόλο τῆς Τουρκίας. Ἐκεῖνο πού προκαλεῖ ἐρωτήματα εἶναι ἡ εὐκολία μέ τήν ὁποία ἡ ἱστορική μνήμη μετατρέπεται σέ ἐργαλεῖο πολιτικῆς προβολῆς.

Ὁ Τόμ Μπάρακ, πάντως, ἄς μήν ἀνησυχεῖ. Ὁ Κεράτιος Κόλπος ἔχει φιλοξενήσει πολλές αὐτοκρατορίες, πολλές διπλωματικές ἀποστολές καί ἀκόμη περισσότερες ἱστορικές ἀφηγήσεις. Δέν χρειάζεται, ὅμως, νά βαπτίζονται ὅλοι οἱ ὑπόλοιποι «ἄποικοι» γιά νά ἀναδειχθεῖ ἡ σημερινή Τουρκία σέ γέφυρα Ἀνατολῆς καί Δύσεως. Διότι ἡ Ἱστορία, εὐτυχῶς, δέν εἶναι ἰδιοκτησία κανενός πρέσβεως.