Ἀκριβή θέρμανσις καί πληθωρισμός πιέζουν τόν νέο προϋπολογισμό

Οἱ βασικές προβλέψεις γιά τό 2027

Μέ τήν ἀνησυχία γιά τόν πληθωρισμό νά αὐξάνεται καί τό κόστος τῆς ἐνεργείας νά ἀπειλεῖ τά εἰσοδήματα τῶν νοικοκυριῶν, τό οἰκονομικό ἐπιτελεῖο τῆς Κυβερνήσεως καταθέτει αὔριο στήν Βουλή τό προσχέδιο τοῦ προϋπολογισμοῦ γιά τό 2027.

• Tοῦ Γιάννη Στεργίου

Παρά τίς θετικές προβλέψεις περί δεικτῶν ὅπως ἡ ἀνάπτυξις, ἡ ἀπασχόλησις καί τό δημόσιο χρέος, ἡ ἐνεργειακή ἀκρίβεια μετατρέπεται στό σημαντικώτερο πρόβλημα καί ἀστάθμητο παράγοντα τοῦ κυβερνητικοῦ σχεδιασμοῦ.

Τό Ὑπουργεῖο Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καί Οἰκονομικῶν προχωρεῖ σέ νέα, ἐπί τά χείρω, ἀναθεώρηση τῆς ἐκτιμήσεως γιά τόν φετινό πληθωρισμό. Ὁ σχετικός δείκτης ἀναμένεται πλέον νά διαμορφωθεῖ στό 3,6%, ἔναντι προηγουμένης προβλέψεως 3,2%, ἐνῷ γιά τό 2027 προβλέπεται ἀποκλιμάκωσις περί τό 2,4%-2,5%. Ὡστόσο, ὅπως ἐπισημαίνουν ἀναλυτές, ἡ ὑποχώρησις τοῦ 2027 δέν θεωρεῖται δεδομένη, καθώς ἐξαρτᾶται σέ μεγάλο βαθμό ἀπό τήν πορεία τῶν διεθνῶν τιμῶν τῆς ἐνεργείας καί ἀπό τήν διάρκεια τῶν γεωπολιτικῶν ἀναταράξεων. Ἡ νέα ἄνοδος τοῦ πετρελαίου δέν περιορίζεται στούς λογαριασμούς καυσίμων. Αὐξάνει τό κόστος μεταφορᾶς, παραγωγῆς καί διανομῆς, μέ ἀποτέλεσμα οἱ ἀνατιμήσεις νά διαχέονται σταδιακῶς στά τρόφιμα, στά βιομηχανικά προϊόντα καί στίς ὑπηρεσίες.

Ἔτσι, ἀκόμη καί ἐάν ὁ δομικός πληθωρισμός παρουσιάσει σημάδια σταθεροποιήσεως, ἡ ἐνεργειακή συνιστῶσα δύναται νά κρατήσει τόν γενικό δείκτη σέ ὑψηλά ἐπίπεδα καί νά περιορίσει τήν αὔξηση τοῦ πραγματικοῦ διαθεσίμου εἰσοδήματος. Ὡστόσο, ἡ ἐπιτυχία τοῦ συνολικοῦ σχεδιασμοῦ θά κριθεῖ σέ μεγάλο βαθμό ἀπό τό ἐάν ἡ οἰκονομία θά εἶναι εἰς θέσιν νά διατηρήσει τήν ἀναπτυξιακή της δυναμική χωρίς ἡ ἐνεργειακή ἀκρίβεια νά ἐξανεμίσει τίς εἰσοδηματικές ἐνισχύσεις πρίν αὐτές φθάσουν στίς τσέπες τῶν πολιτῶν. Ἐπί πλέον, θά ἐξαρτηθεῖ ἀπό τό ποιά περιθώρια θά ἀφήσει ἡ ΕΕ γιά μεγαλύτερη στήριξη νοικοκυριῶν καί ἐπιχειρήσεων ἀπό τήν ἐνεργειακή ἀκρίβεια.

Μέ ἐπιστολή του ὁ Κυριάκος Μητσοτάκης πρός τήν πρόεδρο τῆς ΕΕ ἐζήτησε οἱ εὐρωπαϊκές κυβερνήσεις νά ἀποκτήσουν μεγαλύτερο περιθώριο καί τήν δυνατότητα νά ἐπιστρέψουν μέρος τῶν προσθέτων εἰσπράξεων ΦΠΑ σέ ὅσους δοκιμάζονται ἀπό τήν κρίση.

Τό πετρέλαιο θερμάνσεως καί ἡ ἐξίσωσις τῆς λιανικῆς τιμῆς

Ἰδιαίτερη ἀνησυχία προκαλεῖ τό κόστος τοῦ πετρελαίου θερμάνσεως ἐν ὄψει τῆς χειμερινῆς περιόδου. Ὁ προϋπολογισμός συντάσσεται μέ τήν παραδοχή ὅτι ἡ μέση τιμή τοῦ Brent θά κινηθεῖ πλησίον τῶν 89 δολλαρίων τό βαρέλι. Ἡ ὑπόθεσις αὐτή εἶναι αἰσθητῶς ὑψηλότερη τῆς τελευταίας ἀναθεωρημένης ἐκτιμήσεως τῶν 82 δολλαρίων γιά τό 2026 καί κατά πολύ ἄνω τῆς ἀρχικῆς προβλέψεως τῶν 64 δολλαρίων.

Ἐν σχέσει μέ τήν ἀρχική ἐκτίμηση, ἡ παραδοχή τῶν 89 δολλαρίων ἀντιστοιχεῖ σέ αὔξηση περίπου 39%. Αὐτό πάντως δέν σημαίνει ὅτι ἡ λιανική τιμή τοῦ πετρελαίου θερμάνσεως θά αὐξηθεῖ αὐτομάτως κατά τό ἴδιο ποσοστό. Στήν τελική τιμή ἀνά λίτρο ἐνσωματώνονται ἡ διεθνής τιμή τῶν πετρελαϊκῶν προϊόντων, ἡ ἰσοτιμία εὐρώ-δολλαρίου, τά περιθώρια διυλίσεως καί ἐμπορίας, τό κόστος μεταφορᾶς, ὁ εἰδικός φόρος καταναλώσεως καί ὁ ΦΠΑ.

Τό Ὑπουργεῖο Ἐθνικῆς Οἰκονομίας θά προχωρήσει σέ ἀναλυτικό ὑπολογισμό τῆς ἀναμενομένης τιμῆς ἐκκινήσεως λίγο πρίν ἀρχίσει ἡ διάθεσις τοῦ πετρελαίου θερμάνσεως. Ἡ ἀποτίμησις δέν θά στηριχθεῖ μόνον στήν τιμή τοῦ Brent ἀλλά κυρίως στίς τιμές τοῦ ἑτοίμου προϊόντος στήν Μεσόγειο, στήν ἰσοτιμία τοῦ εὐρώ ἔναντι τοῦ δολλαρίου καί στά ἐμπορικά περιθώρια πού θά ἐπικρατοῦν ἐκείνη τήν περίοδο.

Παραλλήλως, θά ὑπολογισθεῖ ἡ ἐπιβάρυνσις γιά ἕνα ἀντιπροσωπευτικό νοικοκυριό. Ἐπί παραδείγματι, σέ μιά παραγγελία 1.000 λίτρων, κάθε αὔξησις κατά 10 λεπτά τό λίτρο συνεπάγεται πρόσθετο κόστος 100 εὐρώ. Ἐφ’ ὅσον προκύψει ὅτι ἡ τιμή διαμορφώνεται σέ ἐπίπεδα πού ἀπειλοῦν σημαντικῶς τούς οἰκογενειακούς προϋπολογισμούς, θά ἐξετασθεῖ ἡ δυνατότης προσθέτου στηρίξεως.

Στό τραπέζι εὑρίσκονται ἡ διεύρυνσις τοῦ ἐπιδόματος θερμάνσεως, ἡ αὔξησις τοῦ ποσοῦ γιά τίς ψυχρότερες περιοχές ἤ, σέ περίπτωση ἀκραίας ἀνατιμήσεως, καί κυρίως, ἡ παρέμβασις στήν τελική τιμή ὥστε ἡ τιμή διαθέσεως νά διαμορφωθεῖ πλησίον τοῦ 1,50 εὐρώ τό λίτρο βάσει τῶν σημερινῶν δεδομένων. Τό δημοσιονομικό κόστος κάθε σεναρίου θά ὑπολογισθεῖ βάσει τῶν ἐπιδοτουμένων λίτρων, τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικαιούχων καί τοῦ ὕψους τῆς ἐνισχύσεως ἀνά λίτρο ἤ ἀνά νοικοκυριό. Προτεραιότης ἀναμένεται νά δοθεῖ σέ στοχευμένα μέτρα, καθώς μιά ὁριζόντιος ἐπιδότησις θά εἶχε σαφῶς ὑψηλότερο δημοσιονομικό κόστος.

Ἀνάπτυξις 2,3% ἀλλά μέ ἐνεργειακό κίνδυνο

Παρά τό δυσμενέστερο πληθωριστικό περιβάλλον, τό προσχέδιο προβλέπει ἐπιτάχυνση τῆς ἀναπτύξεως στό 2,3% τό 2027, ἀπό 2% φέτος. Κινητήριοι δυνάμεις ἐκτιμᾶται ὅτι θά ἀποτελέσουν οἱ ἐπενδύσεις καί ἡ ἰδιωτική κατανάλωσις, ἡ ὁποία ἀναμένεται νά αὐξηθεῖ κατά 1,5%, ἔναντι 1,6% τό 2026.

Τό Πρόγραμμα Δημοσίων Ἐπενδύσεων καλεῖται νά καλύψει σημαντικό τμῆμα τοῦ κενοῦ πού ἀφήνει ἡ ὁλοκλήρωσις τοῦ Ταμείου Ἀνακάμψεως. Γιά τό 2027 προβλέπονται κονδύλια 11 δισ. εὐρώ, ἐκ τῶν ὁποίων 4 δισ. εὐρώ θά προέλθουν ἀπό ἐθνικούς πόρους καί 7 δισ. εὐρώ ἀπό συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα. Οἱ σχετικές δαπάνες αὐξάνονται σταδιακῶς σέ 12,2 δισ. εὐρώ τό 2028, 13,2 δισ. εὐρώ τό 2029 καί 14,2 δισ. εὐρώ τό 2030.

Οἱ ἐξαγωγές ἀγαθῶν καί ὑπηρεσιῶν προβλέπεται νά ἐνισχυθοῦν κατά 4,2%, ἄν καί ὑψηλούς ρυθμούς ἀναμένεται νά καταγράψουν καί οἱ εἰσαγωγές. Τήν ἰδία στιγμή, ἡ ἀνεργία ἐκτιμᾶται ὅτι θά ὑποχωρήσει στό 7,9%, ἀπό 8,3% φέτος, μέ περαιτέρω αὔξηση τῆς ἀπασχολήσεως.

Πλεονάσματα, φορολογικά ἔσοδα καί νέα μέτρα

Ὁ ἐπίσημος στόχος γιά τό πρωτογενές πλεόνασμα τοῦ 2027 τοποθετεῖται στό 2,4% τοῦ ΑΕΠ. Στελέχη τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου τοῦ Κράτους θεωροῦν ὡστόσο ὅτι πρόκειται περί συντηρητικῆς προβλέψεως καί ὅτι τό τελικό ἀποτέλεσμα πιθανόν νά φθάσει ἀκόμη καί τό 3,7%, ἐφ’ ὅσον συνεχισθοῦν οἱ ὑψηλές φορολογικές εἰσπράξεις, κυρίως ἀπό τόν ΦΠΑ.

Γιά τό 2026 τό πρωτογενές πλεόνασμα ἀναμένεται νά ὑπερβεῖ τό 4% τοῦ ΑΕΠ, ἔναντι ἀρχικῆς προβλέψεως 3,2%. Μέρος αὐτῆς τῆς ὑπερβάσεως πάντως συνδέεται καί μέ τήν ἄνοδο τῶν ὀνομαστικῶν τιμῶν, ἡ ὁποία ἐνισχύει τίς εἰσπράξεις ἀπό ἐμμέσους φόρους. Συνεπῶς, ἡ αὔξησις τῶν ἐσόδων δέν εἶναι δυνατόν νά ἐξετάζεται ἀνεξαρτήτως τῆς ἐπιβαρύνσεως πού προκαλεῖ ὁ πληθωρισμός στά νοικοκυριά.

Τό νέο πακέττο φορολογικῶν ἐλαφρύνσεων καί εἰσοδηματικῶν ἐνισχύσεων γιά τό 2027 ἀνέρχεται σέ 2,2 δισ. εὐρώ καί ἀφορᾶ σέ περισσότερα τῶν 2 ἑκατομμυρίων νοικοκυριῶν.

Τό ἐνδεχόμενο προσθέτων παρεμβάσεων θά ἐπανεξετασθεῖ μετά τήν ἐπικύρωση, τόν Ἀπρίλιο, τῶν δημοσιονομικῶν στοιχείων τοῦ 2026 ἀπό τήν Eurostat. Μέχρι τότε, τό ΥΠΕΘΟ θά παρακολουθεῖ τήν πορεία τοῦ πληθωρισμοῦ, τοῦ πετρελαίου καί τῶν φορολογικῶν ἐσόδων, προκειμένου νά προσδιορίσει τόν πραγματικῶς διαθέσιμο δημοσιονομικό χῶρο.

Τό δημόσιο χρέος προβλέπεται νά ὑποχωρήσει στό 134,4% τοῦ ΑΕΠ τό 2027, ἀπό 136,8% τό 2026, μέ τήν βοήθεια προώρων ἀποπληρωμῶν καί τῆς διατηρήσεως ὑψηλῶν πλεονασμάτων. Στόχος εἶναι νά περιορισθεῖ κάτω τοῦ 110% ἕως τό 2031.

Τό στοίχημα τῶν 120 δόσεων

Σταθερῶς σέ ἰδιαιτέρως ὑψηλά ἐπίπεδα παραμένει τό συνολικό ὕψος τῶν ληξιπροθέσμων ὀφειλῶν πρός τό Δημόσιο, καθώς στό τέλος Ἰουλίου ὁ «λογαριασμός» διεμορφώθη στά 109,77 δισ. εὐρώ. Τό μέγεθος τῶν συσσωρευμένων χρεῶν ἐξακολουθεῖ νά ἀποτελεῖ σημαντική πρόκληση γιά νοικοκυριά καί ἐπιχειρήσεις, καθώς δυσκολεύονται νά ἀνταποκριθοῦν στίς ὑποχρεώσεις τους, ἐνῷ ἡ διεύρυνσις τῶν δυνατοτήτων ρυθμίσεως ἐπιχειρεῖ νά δώσει περισσότερο χρόνο σέ ὅσους ἀδυνατοῦν νά ἀνταποκριθοῦν στίς φορολογικές τους ὑποχρεώσεις.

Στό πλαίσιο αὐτό, ἡ ἐπέκτασις τῆς ρυθμίσεως ἀπό τίς 72 στίς 120 δόσεις δημιουργεῖ ἕνα μεγαλύτερο περιθώριο ἀποπληρωμῆς, μέ στόχο τήν ἐπανένταξη περισσοτέρων ὀφειλετῶν σέ ἕνα σταθερό πρόγραμμα καταβολῶν. Ὡστόσο, τά μέχρι στιγμῆς στοιχεῖα δεικνύουν ὅτι τό μεγαλύτερο μέρος τῶν ὀφειλετῶν παραμένει ἐκτός ρυθμίσεως, ἀδυνατῶντας νά ἀνταποκριθεῖ στήν καταβολή μηνιαίων δόσεων.

Ἐνδεικτικό τῆς εἰκόνας εἶναι τό γεγονός ὅτι μόλις 5,31 δισ. εὐρώ, ποσό πού ἀντιστοιχεῖ στό 6,7% τοῦ πραγματικῶς εἰσπραξίμου χρέους, εὑρίσκεται σέ ἐνεργό ρύθμιση. Ἡ ἐξέλιξις αὐτή ἀναδεικνύει τό χάσμα μεταξύ τοῦ συνολικοῦ ὕψους τῶν ὀφειλῶν καί τοῦ ποσοῦ πού τελικῶς ἐντάσσεται σέ διαδικασία ἀποπληρωμῆς.

Τό ζητούμενο πλέον εἶναι ἄν ἡ ἐπιμήκυνσις τῶν δόσεων θά ὁδηγήσει σέ μεγαλύτερη συμμετοχή τῶν ὀφειλετῶν καί, τελικῶς, σέ αὔξηση τῶν πραγματικῶν εἰσπράξεων προκειμένου νά ἀφαιρεθεῖ ἕνα μεγάλο βάρος ἀπό τίς πλάτες τῶν φορολογουμένων.