Ἕνα «Σχέδιο Ἀθηνᾶ» μετά τήν «Ἀσπίδα τοῦ Ἀχιλλέα»

Ἄρθρο τοῦ Μιχάλη Σάλλα ἀπό τό «Βῆμα τῆς Κυριακῆς»

Yπάρχουν ἐποχές κατά τίς ὁποῖες τά κράτη ἔχουν τόν χρόνο νά διορθώνουν ἀργά τά λάθη τους. Καί ὑπάρχουν στιγμές κατά τίς ὁποῖες ἡ Ἱστορία ἐπιταχύνεται. Τότε ἡ καθυστέρηση δέν εἶναι ἁπλῶς μιά διοικητική ἀδυναμία. Μετατρέπεται σέ ἐθνικό κίνδυνο.

Σέ μιά τέτοια στιγμή βρίσκεται σήμερα ἡ Ἑλλάδα. Ὁ κόσμος μέσα στόν ὁποῖο οἰκοδομήσαμε τήν ἀσφάλεια, τήν οἰκονομία καί τίς προσδοκίες μας ἀλλάζει. Οἱ πόλεμοι ἐπέστρεψαν στήν Εὐρώπη καί στή γειτονιά της. Ἡ ἐνέργεια, οἱ πρῶτες ὗλες, ἡ τεχνολογία καί οἱ ἐφοδιαστικές ἁλυσίδες χρησιμοποιοῦνται πλέον ὡς μέσα γεωπολιτικῆς πίεσης. Ἡ Τεχνητή Νοημοσύνη ἀναδιαμορφώνει τήν παραγωγή, τήν ἄμυνα καί τήν ἐργασία. Ἡ κλιματική ἀλλαγή ἀπειλεῖ ὑποδομές, καλλιέργειες καί ὑδάτινους πόρους.

Παράλληλα, ἡ Εὐρώπη δέν μπορεῖ πλέον νά θεωρεῖ αὐτονόητο ὅτι οἱ Ἡνωμένες Πολιτεῖες θά ἀναλαμβάνουν ἐπ’ ἀόριστον τό μεγαλύτερο μέρος τῆς προστασίας της. Γι’ αὐτό αὐξάνει τίς ἀμυντικές της δαπάνες καί θέτει ὡς ὁρίζοντα τό 2030 γιά τήν ἐνίσχυση τῆς στρατηγικῆς της ἑτοιμότητας. Ἡ παλαιά ἐποχή τῶν βεβαιοτήτων ἀποχωρεῖ. Τό ἐρώτημα δέν εἶναι ἐάν μποροῦμε νά ἐμποδίσουμε τήν ἀλλαγή. Εἶναι ἐάν θά τήν συναντήσουμε, παραφράζοντας τόν Καβάφη, «σάν ἕτοιμοι ἀπό καιρό, σά θαρραλέοι».

Μέσα σέ αὐτό τό περιβάλλον, ἡ ἀπόφαση γιά τήν ἀνάπτυξη τῆς «Ἀσπίδας τοῦ Ἀχιλλέα» εἶναι στρατηγικά σωστή. Οἱ πόλεμοι τῶν τελευταίων ἐτῶν ἀπέδειξαν ὅτι καμμία χώρα δέν προστατεύεται μόνο μέ ἀεροσκάφη, πλοῖα καί συμβατικά ὁπλικά συστήματα. Χρειάζεται ἑνιαῖο δίκτυο ἔγκαιρης προειδοποίησης καί πολυεπίπεδη ἄμυνα ἀπέναντι σέ ἀεροσκάφη, πυραύλους, drones καί νέες μορφές ἀπειλῶν.

Ἡ ἀξία τῆς «Ἀσπίδας τοῦ Ἀχιλλέα» βρίσκεται κυρίως στήν ἀρχιτεκτονική της. Τά διαφορετικά μέσα δέν θά λειτουργοῦν πλέον ὡς ἀνεξάρτητα καί ἀσύνδετα ὁπλικά συστήματα. Αἰσθητῆρες, ραντάρ, πλοῖα, ἀεροσκάφη, χερσαῖες μονάδες καί κέντρα διοίκησης θά ἐντάσσονται σέ ἕνα κοινό δίκτυο συλλογῆς καί ἀξιοποίησης πληροφοριῶν.

Ἡ Ἑλλάδα, μέ τή γεωγραφία καί τίς ἰδιαίτερες συνθῆκες ἀσφαλείας της, δέν ἔχει τήν πολυτέλεια νά ἀρχίσει νά σχεδιάζει ἕνα τέτοιο σύστημα ὅταν ἡ ἀπειλή θά ἔχει ἤδη ἐκδηλωθεῖ. Ἡ «Ἀσπίδα τοῦ Ἀχιλλέα» δέν ἀποτελεῖ ἐπένδυση στόν πόλεμο. Ἀποτελεῖ ἐπένδυση στήν πρόληψη, στήν ἀποτροπή καί στή διατήρηση τῆς εἰρήνης.

Ἡ στρατηγική ἐπιλογή εἶναι ἑπομένως ὀρθή. Ἡ ἐπιτυχία της, ὅμως, θά ἐξαρτηθεῖ ἀπό τήν ἐφαρμογή. Ἀπό τό ἐάν θά ὁλοκληρωθεῖ ἐγκαίρως, θά συνδεθεῖ ἀποτελεσματικά μέ τά ὑφιστάμενα συστήματα καί θά ἐξασφαλίσει οὐσιαστική συμμετοχή τῆς ἑλληνικῆς ἀμυντικῆς βιομηχανίας. Δέν ἀρκεῖ νά ἀγοράσουμε τεχνολογία. Πρέπει νά ἀποκτήσουμε γνώση, παραγωγική ἱκανότητα καί δυνατότητα μελλοντικῶν ἀναβαθμίσεων.

Ἡ ἴδια ἀκριβῶς λογική χρειάζεται τώρα νά ἐφαρμοστεῖ στήν οἰκονομία. Ἡ Ἑλλάδα ἔχει ἀνάγκη ἀπό ἕνα «Σχέδιο Ἀθηνᾶ»: ἕνα πολυεπίπεδο ἐθνικό σύστημα οἰκονομικῆς ἀσφάλειας, παραγωγικῆς ἀνθεκτικότητας καί τεχνολογικῆς προετοιμασίας. Τό ὄνομα δέν εἶναι τυχαῖο. Ἡ Ἀθηνᾶ δέν συμβολίζει μόνο τή σοφία. Συμβολίζει τή στρατηγική σκέψη, τήν τεχνική γνώση καί τή νίκη πού ἐπιτυγχάνεται μέ πρόβλεψη καί ὀργάνωση, ὄχι μέ τυφλή δύναμη.

Ὅπως κανένα ὁπλικό σύστημα δέν ἐπαρκεῖ μόνο του γιά τήν ἄμυνα τῆς χώρας, ἔτσι καί κανένας ὑψηλός ρυθμός ἀνάπτυξης δέν ἐξασφαλίζει ἀπό μόνος του τήν οἰκονομική της ἀσφάλεια. Μιά οἰκονομία μπορεῖ νά ἀναπτύσσεται καί ταυτόχρονα νά ἐξαρτᾶται ὑπερβολικά ἀπό τήν εἰσαγόμενη ἐνέργεια, τήν ξένη τεχνολογία, τόν ὑπερτουρισμό ἤ λίγες μεγάλες ἀγορές. Τό «Σχέδιο Ἀθηνᾶ» πρέπει νά συνδέσει ὅσα σήμερα ἀντιμετωπίζουμε ἀποσπασματικά.

Τό πρῶτο ἐπίπεδο εἶναι ἡ ἐνεργειακή ἀσφάλεια. Ἡ χώρα χρειάζεται διαφοροποιημένες πηγές ἐφοδιασμοῦ, ἀποθήκευση ἐνέργειας, σύγχρονα δίκτυα καί ἰσχυρές διεθνεῖς διασυνδέσεις. Χρειάζεται ἐπίσης σχέδιο προστασίας τῶν ἐνεργειακῶν ὑποδομῶν ἀπό φυσικές καταστροφές, κυβερνοεπιθέσεις καί γεωπολιτικές ἀναταράξεις.

Τό δεύτερο εἶναι ἡ διατροφική καί ὑδατική ἀσφάλεια. Ἡ κλιματική ἀλλαγή καί ἡ ἐρημοποίηση ἀπειλοῦν ἤδη παραγωγικές περιοχές. Ἀπαιτεῖται νέα πολιτική διαχείρισης τοῦ νεροῦ, ἐκσυγχρονισμός τῆς γεωργίας, στρατηγικά ἀποθέματα καί διασφάλιση τῆς ἐγχώριας παραγωγῆς βασικῶν ἀγαθῶν.

Τό τρίτο ἐπίπεδο εἶναι ἡ τεχνολογική καί ψηφιακή αὐτονομία. Ἡ Ἑλλάδα δέν μπορεῖ νά παράγει τά πάντα. Ὀφείλει ὅμως νά διαθέτει ἀσφαλῆ ὑπολογιστικά κέντρα, ἰσχυρή κυβερνοάμυνα, κρίσιμες ψηφιακές ὑποδομές καί ἑλληνικές δυνατότητες στήν Τεχνητή Νοημοσύνη, στά αὐτόνομα συστήματα καί στή διαχείριση δεδομένων.

Τό τέταρτο εἶναι ἡ παραγωγική καί ἐφοδιαστική ἀνθεκτικότητα. Πρέπει νά γνωρίζουμε ποιά κρίσιμα προϊόντα μπορεῖ νά στερηθεῖ ἡ χώρα σέ περίπτωση μιᾶς μεγάλης διεθνοῦς διαταραχῆς. Φάρμακα, ἠλεκτρονικά ἐξαρτήματα, ἀμυντικό ὑλικό, τρόφιμα καί μηχανήματα δέν μποροῦν νά ἐξαρτῶνται ἀποκλειστικά ἀπό μακρινές καί εὐάλωτες ἁλυσίδες ἐφοδιασμοῦ.

Τό πέμπτο ἐπίπεδο εἶναι ἡ δημοσιονομική καί χρηματοπιστωτική ἀντοχή. Ἡ μείωση τοῦ δημόσιου χρέους, τά ἐπαρκῆ ταμειακά διαθέσιμα καί ἕνα ἰσχυρό τραπεζικό σύστημα δέν εἶναι μόνο οἰκονομικοί στόχοι. Εἶναι προϋποθέσεις ἐθνικῆς αὐτονομίας. Μιά ὑπερχρεωμένη χώρα ἔχει μικρότερη ἐλευθερία ἐπιλογῶν ὅταν ξεσπᾶ μιά κρίση.

Τό ἕκτο καί σημαντικώτερο ἐπίπεδο εἶναι οἱ ἄνθρωποι. Χωρίς τεχνικούς, μηχανικούς, ἐρευνητές, γιατρούς καί ἐκπαιδευμένο ἐργατικό δυναμικό δέν ὑπάρχει οἰκονομική ἀσφάλεια. Τό δημογραφικό, ἡ ἐκπαίδευση καί ἡ ἐπιστροφή Ἑλλήνων τοῦ ἐξωτερικοῦ πρέπει νά ἀντιμετωπιστοῦν ὡς πυρῆνας τῆς ἐθνικῆς στρατηγικῆς.

Στήν εὐρύτερη περιοχή, ἡ Τουρκία ἐπενδύει συστηματικά ὄχι μόνο στίς Ἔνοπλες Δυνάμεις, ἀλλά καί στήν ἀμυντική βιομηχανία, στίς μεταφορές, στήν ἐνέργεια καί στήν τεχνολογία. Ἡ Ἑλλάδα δέν χρειάζεται νά παρασυρθεῖ σέ ἕναν ἀδιέξοδο ἀνταγωνισμό ἀριθμῶν. Ὀφείλει, ὅμως, νά διασφαλίσει ὅτι ἡ ἀπόσταση δυνατοτήτων δέν θά διευρύνεται.

Ἡ ἀμυντική ἰσορροπία κρίνεται στά ὁπλικά συστήματα. Ἡ συνολική ἰσορροπία ἰσχύος, ὅμως, κρίνεται στήν οἰκονομία, στήν τεχνολογία, στήν παραγωγή καί στήν ποιότητα τῶν θεσμῶν. Ἡ χώρα χρειάζεται, ἑπομένως, δύο συμπληρωματικές ἀσπίδες. Τήν «Ἀσπίδα τοῦ Ἀχιλλέα» γιά τήν προστασία τοῦ ἐθνικοῦ χώρου καί τό «Σχέδιο Ἀθηνᾶ» γιά τήν προστασία τῆς οἰκονομικῆς καί παραγωγικῆς της ὑπόστασης. Ἡ πραγματική ἐθνική αὐτοπεποίθηση δέν γεννιέται ἀπό διακηρύξεις. Γεννιέται ἀπό τήν προετοιμασία. Ἀπό τήν οἰκονομία πού παράγει, τό κράτος πού προβλέπει, τήν κοινωνία πού ἀντέχει καί τήν ἡγεσία πού τολμᾶ νά κοιτάξει πέρα ἀπό τόν ἑπόμενο ἐκλογικό κύκλο.

Ἕτοιμη ἀπό καιρό δέν εἶναι ἡ χώρα πού γνωρίζει ἀπό ποῦ θά ἔλθει ἡ ἑπόμενη κρίση. Εἶναι ἐκείνη πού μπορεῖ νά ἀντέξει, ἀπό ὅπου κι ἄν ἔλθει. Καί ὅταν ἡ νέα ἐποχή φθάσει στήν πόρτα της, νά σταθεῖ ἀπέναντί της σάν ἕτοιμη ἀπό καιρό καί θαρραλέα.