Ὁ Χριστιανισμός νίκησε τόν κομμουνισμό· θά χάσει ἀπό τόν «φιλελεύθερο» φονταμενταλισμό; ‒ Mερικές σκέψεις μέ ἀφορμή τήν βραβευμένη ταινία «Φιόρδ»
Εἴδαμε κι ἐμεῖς στό ἀγαπημένο μας θερινό σινεμά «Ναταλί» στήν Θεσσαλονίκη (μαζί μέ τό «Ἑλληνίς») τό βραβευμένο μέ «Χρυσό Φοίνικα» στό Φεστιβάλ τῶν Καννῶν «Φιόρδ».
Τήν ταινία ἡ ὁποία παρουσιάζει τήν ἱστορία μίας χριστιανικῆς οἰκογένειας πού μετακόμισε ἀπό τήν Ρουμανία στήν Νορβηγία καί, ἐπειδή δύο ἀπό τά πέντε παιδιά της ἐξομολογήθηκαν στήν διάρκεια «ἀνάκρισης» στό σχολεῖο ὅτι ὁ πατέρας τους τά χτυποῦσε καμμιά φορά στόν ποπό ἤ ἡ μητέρα τους τά χαστούκιζε, τό κράτος εἰσέβαλε μέσα στήν οἰκογένεια καί, μέ ἀπόφαση τῆς τοπικῆς Πρόνοιας, ἅρπαξε ὅλα τά παιδιά –περιλαμβανομένου καί τοῦ νεογέννητου μωροῦ πού θήλαζε– καί τά ἔδωσε σέ ἀνάδοχες οἰκογένειες!
Πρόκειται γιά πραγματική ἱστορία, ἡ ὁποία σοῦ δίνει τήν ἐντύπωση ὅτι περιστρέφεται γύρω ἀπό τό θέμα τῆς ἐνδοοικογενειακῆς βίας μέ θῦμα τά παιδιά. Ἀλλά κατά τήν διάρκεια αὐτῆς ἀποκαλύπτεται ἀπό τίς παγερές καθηγήτριες, πού πῆραν τήν ἀπόφαση, ὅτι ἐπρόκειτο γιά ρεβανσισμό, ὀφειλόμενο στό γεγονός ὅτι τά παιδιά ἐκδήλωσαν τίς θρησκευτικές τους πεποιθήσεις μέσα στήν σχολική ζωή.
Οἱ παραπομπές τους στήν Βίβλο, στήν ὁποία σημειωτέον ὁρκίζεται ὁ ἑκάστοτε πρόεδρος τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, τῆς πιό φιλελεύθερης δημοκρατίας στόν κόσμο ὑποτίθεται, ὁ σχολιασμός τους γιά τόν σεξουαλικό προσανατολισμό σέ ἐρωτήσεις γιά τό τρίτο φῦλο καί ὁ προσδιορισμός τοῦ λάθους μέσα ἀπό τήν Ἁγία Γραφή ἐρέθισαν τούς ἐκπαιδευτικούς, οἱ ὁποῖοι κάλεσαν τήν «μέγαιρα» Πρόνοια. Μέ συνέπεια τήν ἀφαίρεση τῆς γονικῆς μέριμνας καί τήν ἔναρξη μιᾶς ψυχοφθόρας γιά τήν οἰκογένεια δικαστικῆς ἀντιδικίας, στήν ὁποία ἀντιμετώπιζε ἀκόμα καί τόν κίνδυνο φυλάκισης.
Ἡ ταινία ἀντιμετωπίζεται ἀπό πολλές κριτικές ὡς σύγκρουση πολιτισμῶν. Ὡς σύγκρουση τοῦ κράτους δικαίου μιᾶς φιλελεύθερης δημοκρατίας, πού ἐπιβάλλει κανόνες γιά τήν προστασία τῶν παιδιῶν, μέ τό «σκοταδιστικό» δόγμα πού εὐνοεῖ ἕναν ἄλλον τρόπο διαπαιδαγώγησης. Δέν εἶναι ἀληθές. Ἡ ταινία δέν περιγράφει καμμία σύγκρουση πολιτισμῶν. Περιγράφει τήν ἐπίθεση πού ἐξαπολύουν μειονότητες οἱ ὁποῖες ἔχουν καταλάβει θέσεις-κλειδιά στό κράτος, στό ὄνομα ἑνός ἐπικίνδυνου γιά τήν κοινωνική συνοχή φιλελευθερισμοῦ (πού φλερτάρει μέ τόν ἀριστερό φονταμενταλισμο), κατά τοῦ ἀμυνόμενου Χριστιανισμοῦ καί τῆς παραδοσιακῆς οἰκογένειας. Εἶναι ἡ καρδιά τῶν προβλημάτων πού ἀντιμετωπίζουν σήμερα οἱ δυτικές κοινωνίες.
Κι ἄν ἐνοχλεῖ τήν ἡμετέρα κριτική ἡ ταινία αὐτή, ὀφείλεται στό γεγονός ὅτι γιά πρώτη φορά ἀποκαλύπτεται ἡ ἀλήθεια, ἀλλά ὄχι μέ τρόπο μονομερῆ. Καθώς ὁ σκηνοθέτης κρατᾶ αὐστηρά ἕνα ζύγι στούς διαλόγους σ’ ὅλη τήν διάρκεια τῆς ταινίας, καί ἡ μόνη του παρέμβαση εἶναι νά ἀποκαλύπτει τό αὐταρχικό κράτος τῶν μειονοτήτων πού διώκουν τίς πλειονότητες, μέσα ἀπό τήν παγωμένη ἔκφραση «ρομπότ» ψυχολόγων, καθηγητῶν, στελεχῶν τῆς Πρόνοιας, δικηγόρων.
Τό πρῶτο εὕρημα τοῦ σκηνοθέτη εἶναι ὁ εἰρηνικός τρόπος μέ τόν ὁποῖον ἀντιμετώπισε αὐτή ἡ πολύτεκνη οἰκογένεια τήν βίαιη εἰσβολή τοῦ κράτους-πατερούλη στά ἐσωτερικά της καί τήν ἁρπαγή τῶν παιδιῶν της. Καί ὁ πατέρας καί ἡ μητέρα ἀντιμετώπισαν μέ χριστιανική στωικότητα καί χαμηλό προφίλ αὐτήν τήν ἐπίθεση. Δέν ἐξερράγησαν, δέν καθύβρισαν, δέν χειροδίκησαν κατά τῶν κρατικῶν λειτουργῶν, πού τούς ἐξαπέλυσαν θρησκευτική δίωξη. Ἀντιθέτως, ἔπαιξαν μέ τούς κανόνες. Κανόνες εἶναι ἡ συμπεριφορά τους στό δικαστήριο. Εἶπαν τήν ἀλήθεια ἀκόμη καί στίς πιό ἄβολες ἐρωτήσεις. Κανόνες εἶναι πώς ὑπάκουσαν στίς ὑποδείξεις.
Ὅταν εἶδαν τά παιδιά τους, δέν ἔπεσαν πάνω τους, ἀλλά τά ἄφησαν ἐκεῖνα νά ἔρθουν πρός τό μέρος τους. Κανόνες εἶναι ἡ ἀξιοποίηση τῆς ἐλευθερίας τοῦ συνέρχεσθαι μέ συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας χριστιανικῶν ὀργανώσεων. Ἐνῷ λοιπόν αὐτοί οἱ ἄνθρωποι ἀντιμετώπιζαν τό μῖσος, ἡ ἀπάντησή τους ἦταν ἡ ἐσωστρέφεια, ἡ προσευχή στόν Κύριο, ἡ ἀναζήτηση εἰρηνικῆς λύσης. Αὐτοί οἱ Χριστιανοί ἀντιμετώπισαν τόν κομμουνισμό. Ὁ πατέρας τῶν παιδιῶν εἶναι Ρουμᾶνος. Καί αὐτό πού δέν κατάλαβε ἡ δυτική δημοκρατία εἶναι τό ἑξῆς: Ἄν δέν μπόρεσε ἐπί 70 ὁλόκληρα χρόνια ὁ κομμουνισμός νά ἐξαφανίσει καί νά ξεριζώσει ἀπό τίς κοινωνίες τόν Χριστιανισμό, πῶς εἶναι δυνατόν νά πιστεύει πώς θά κάμψει τό φρόνημά του μία στεγνή δημοκρατία; Ἡ πίστη δέν παρασύρεται λοιπόν ἀπό τό μῖσος! Αὐτό εἶναι ἕνα ἰσχυρό μήνυμα.
Τό δεύτερο εὕρημα τῆς ταινίας εἶναι ὅτι ὁδηγεῖ τόν θεατή νά ἐξαγάγει τά συμπεράσματά του –μέσα ἀπό ἕνα συγκλονιστικό debate διαλόγων γιά τά φιλελεύθερα ἀτομικά δικαιώματα, τήν κατάχρηση ἐξουσίας, τόν ὁρισμό τῆς βίας, ἀνάλογα μέ τό ἔδαφος, καί τίς συντηρητικές ἀξίες– γιά τό ποιός βιάζει περισσότερη ποιόν: Ἕνας πατέρας πού χτυπᾶ ἐλαφρά στόν ποπό τό παιδί του, τό ὁποῖο ὑπεραγαπᾶ, ἤ κάποιοι πού ἐπιχειροῦν νά βιάσουν τίς ἀξίες μιᾶς ὁλόκληρης κοινωνίας; Κάθε διάλογος στήν ταινία ἀποτελεῖ καί ἕνα ξεχωριστό μανιφέστο. Τῆς μίας ἤ τῆς ἄλλης πλευρᾶς. Τό κράτος ἐμφανίζεται νά ἐνδιαφέρεται περισσότερο γιά τά παιδιά ἀπ’ ὅ,τι ἡ ἴδια ἡ οἰκογένεια.
Ἀπό τήν ἄλλη, φαίνεται ὅτι σέ αὐτές τίς φιλελεύθερες δημοκρατίες τά δικαιώματα γίνονται σεβαστά, ἀρκεῖ –ὅπως ἀναφέρεται σ’ ἕνα σημεῖο κάποιου διαλόγου– «νά ἀνήκεις στήν σωστή μειονότητα». Τά παιδιά μέσα σέ μία σχολική αἴθουσα μποροῦν νά διακηρύσσουν ἐλεύθερα τόν σεξουαλικό τους προσανατολισμό, ἀλλά ἀπαγορεύεται νά διακηρύξουν ἐλεύθερα τόν θρησκευτικό τους προσανατολισμό. Πρόκειται γιά ἕνα κράτος πού δίνει προβάδισμα στό ἄτομο, καί ὄχι στό πρόσωπο. Ἕνα κράτος ἐπίσης πού, γιά νά παραστήσει τό οὐδέτερο, διαλύει μία οἰκογένεια μέ τό ἔτσι θέλω, παραμονές Χριστουγέννων, καί ἐμφανίζει τήν συνήγορο, πού ἔχει προσλάβει, νά ἀντιπαραθέτει στήν εὔλογη ἀνησυχία της γιά τήν ἀπουσία τῶν παιδιῶν τίς Ἅγιες Ἡμέρες τήν φράση «Τά Χριστούγεννα δέν μετροῦν στήν ὑπόθεσή μας»!
Ἕνα κράτος πού ἀκούει μέ ἔκπληξη στό δικαστήριο τόν πατέρα νά ἀναγνωρίζει τό λάθος του, ὅτι δέν κατανόησε πώς ἡ ξυλιά στόν ποπό, τό ὁποῖο δέν θεωρεῖται βία στήν ρουμανική κουλτούρα, θεωρεῖται βία στήν νορβηγική, καί νά λέει στόν ἀντίδικο: «Τά παιδιά πολλές φορές τά πληγώνουμε μέ τίς λέξεις μας καί μέ τίς πράξεις μας, καί ὄχι μέ μιά ξυλιά στόν ποπό». Αὐτό πού πανικόβαλε λοιπόν τήν καθεστηκυῖα διανόηση εἶναι ὅτι ἔρχεται μιά ταινία-γροθιά στό στομάχι, παρουσιάζει ἰσότιμα καί τίς δύο ἀπόψεις γιά τίς ὁποῖες γίνεται debate στόν δυτικό μας πολιτισμό καί, στό τέλος, ἔκπληκτη διαπιστώνει ποιά ἐπικρατεῖ στήν ζυγαριά.
Δέν εἶναι ἡ δική της. Ἡ παραδοσιακή οἰκογένεια εἶναι, παρά τήν κρίση της, ἀπείρως πιό ἀνθεκτικό πρότυπο. Δύο καταληκτικές ἐπισημάνσεις: Πρῶτον, τό «Φιόρδ» τελειώνει μ’ ἕνα πικρό μήνυμα. Οἱ φιλελεύθερες δυτικές κοινωνίες δέν εἶναι τόσο ἀνεκτικές ὅσο φαίνονται. Ἡ οἰκογένεια, κατόπιν ὑποδείξεως, παίρνει τά παιδιά καί ἐπιστρέφει στήν Ρουμανία. Δεύτερον, ὁ εὐρωπαϊκός κινηματογράφος ἐμβαθύνει περισσότερο ἀπό τόν ἀμερικανικό. Ἔχει λιγώτερα ἐφφέ καί περισσότερη οὐσία. Ἡ Εὐρώπη, ἐπειδή δίνει ἔμφαση στήν λεπτομέρεια, ἐπικεντρώνεται στήν οὐσία, ἔστω κι ἄν καθυστερεῖ. Ἐνῷ ἡ Ἀμερική, στό ἄγχος της γιά γρήγορα ἀποτελέσματα, πλήν ἐξαιρέσεων καμμιά φορά, μειονεκτεῖ.
Μ.Η.Τ. 232122