Πῶς ἡ Τουρκία φιλοδοξεῖ νά γίνει ἡ ἐνεργειακή πύλη τῆς Εὐρώπης

Ἡ Πρωτοβουλία τῶν Τεσσάρων Θαλασσῶν προτείνει τήν δημιουργία ἑνός χερσαίου ἐνεργειακοῦ διαδρόμου ἀλλά καί βαρέων ὑποδομῶν, ὁ ὁποῖος θά συνδέει τέσσερεις θαλάσσιες γεωγραφικές λεκάνες μέσῳ τῆς Τουρκίας καί τῆς Συρίας, καί μέσῳ τοῦ ὁποίου θά μεταφέρονται πρός τήν Εὐρώπη καί τήν Δύση ἐνεργειακά προϊόντα

Ἐδῶ καί δεκαετίες ἡ Τουρκία αὐτοαναγορεύεται σέ ἐνεργειακή γέφυρα μεταξύ Δύσεως καί Ἀνατολῆς, Βορρᾶ καί Νότου.

Ἄν, τελικῶς, ἡ γείτων προσφέρει στόν κόσμο μιά λύση γιά νά ἀπελευθερωθεῖ ἀπό τήν «μέγγενη» τῶν Στενῶν τοῦ Ὁρμούζ, τότε θά ἔχει ἐπιτύχει μιά τεραστία οἰκονομική ἀλλά καί στρατηγική νίκη.

• Tοῦ ΔΗΜΗΤΡΗ Ε. ΘΩΜΑ

Ἡ Πρωτοβουλία τῶν Τεσσάρων Θαλασσῶν χαρακτηρίζει τήν Τουρκία ὡς πυλῶνα τῆς ἀπαντήσεώς της στήν κρίση τῶν Στενῶν τοῦ Ὁρμούζ, κυρίως λόγῳ τῶν ὑποδομῶν πού διαθέτει.

Ἡ σχετική ἰδέα θεωρεῖται ἰδιαιτέρως ἁπλῆ. Οἱ τέσσερεις θάλασσες –ὁ Περσικός Κόλπος, ἡ Κασπία Θάλασσα, ἡ Μεσόγειος καί ἡ Μαύρη Θάλασσα– θεωροῦνται ἴσως οἱ σημαντικώτερες ἐνεργειακῶς γεωγραφικές περιοχές τοῦ κόσμου. Οἱ θαλάσσιες αὐτές περιοχές παραμένουν συνδεδεμένες, λόγῳ κυρίως διμερῶν διακρατικῶν συμφωνιῶν, ἀλλά καί ὑποδομῶν, ἀναδεικνύουν τούς παλαιούς ἱστορικούς καί πολιτικούς διαχωρισμούς καί εἶναι ἐξαιρετικῶς εὐαίσθητες σέ πολέμους καί ναυτικούς ἀποκλεισμούς.

Ἡ Πρωτοβουλία τῶν Τεσσάρων Θαλασσῶν προτείνει τήν δημιουργία ἑνός χερσαίου ἐνεργειακοῦ διαδρόμου καθώς καί βαρέων ὑποδομῶν, ὁ ὁποῖος θά συνδέει –σύμφωνα μέ τό σχέδιο– τίς τέσσερεις αὐτές θαλάσσιες γεωγραφικές λεκάνες μέσῳ τῆς Τουρκίας καί τῆς Συρίας, καί μέσῳ τοῦ ὁποίου θά μεταφέρονται πρός τήν Εὐρώπη καί τήν Δύση ἐνεργειακά προϊόντα, ὅπως τό πετρέλαιο καί τό φυσικό ἀέριο, ἀπό τόν Περσικό Κόλπο, τήν Κασπία, τήν Μαύρη Θάλασσα καί τήν Μεσόγειο. Γιά τήν Ἄγκυρα ὅλα τοῦτα σημαίνουν τήν ἀνάληψη ἑνός διεθνοῦς ρόλου, τόν ὁποῖο ἐπιδιώκει νά κερδίσει ἐδῶ καί πολλά ἔτη. Ἡ Τουρκία δέν ἐπιθυμεῖ νά εἶναι διαμετακομιστικός κόμβος ἐνεργείας, ἀλλά διαχειριστής ἐνεργειακῶν πόρων. Μιά χώρα ἡ ὁποία θά θέτει τούς κανόνες καί θά εἶναι ἐμπορικό κέντρο ἑνός ἠπειρωτικοῦ ἀναδιανεμητικοῦ ἐνεργειακοῦ συστήματος.

Ἀνταγωνιστικός πρός τόν Nord Stream

Ὁ τουρκικός αὐτός ρόλος γιά τόν ὁρισμό τῆς ἐνεργειακῆς ἀτζέντας τῆς περιοχῆς προκύπτει λόγῳ τοῦ μεγέθους καί τοῦ βάθους τοῦ σχεδίου τῆς Πρωτοβουλίας τῶν Τεσσάρων Θαλασσῶν. Σέ πλήρη ἐπιχειρησιακή καί λειτουργική ἑτοιμότητα, ὁ διάδρομος τῶν Τεσσάρων Θαλασσῶν πρόκειται νά μεταφέρει τρία μέ τέσσερα ἑκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου τήν ἡμέρα, καθώς καί 40 μέ 50 ἑκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικοῦ ἀερίου ἡμερησίως πρός τήν Μεσόγειο, τίς εὐρωπαϊκές καί τίς δυτικές ἀγορές. Ὡς δίκτυο, θά εἶναι ἰσότιμο καί ἀνταγωνιστικό πρός τόν Nord Stream. Διεθνεῖς οἰκονομικοί ἀναλυτές ἐπισημαίνουν ὅτι ὁ διάδρομος Τουρκίας – Συρίας θά εἶναι πιθανόν ὁ σημαντικώτερος ἐνεργειακός διάδρομος στόν κόσμο, καθώς θά διακινεῖ πετρέλαιο ἀπό τό Ἰράκ, τίς χῶρες τοῦ Περσικοῦ Κόλπου, τήν Κασπία Θάλασσα καί τήν Ἀνατολική Μεσόγειο. Πρόκειται γιά ἕναν χερσαῖο διάδρομο μεταφορᾶς ἐνεργειακῶν προϊόντων πρός τήν Εὐρώπη καί τήν Δύση μέ τεραστία στρατηγική σημασία.

Ὅλα δεικνύουν ὅτι οἱ συγκυρίες εὐνοοῦν τήν Τουρκία, καθώς τό ἄνοιγμα τῆς Συρίας μετά τήν πτώση τοῦ Ἄσσαντ εἶναι θετικό γιά τά τουρκικά συμφέροντα, τήν ὥρα πού ἡ Εὐρώπη ἀναζητεῖ ἐναλλακτικές πηγές ἐνεργείας, λόγῳ τοῦ πολέμου στήν Οὐκρανία καί τῶν κυρώσεων κατά τῆς Ρωσσίας, ἐνῷ ὁ πόλεμος ΗΠΑ καί Ἰσραήλ ἐναντίον τοῦ Ἰράν ἐνισχύει τήν ἀνασφάλεια γιά τήν διεθνῆ ναυτιλία πέριξ τῶν Στενῶν τοῦ Ὁρμούζ, τοῦ Σουέζ καί τῶν Στενῶν Μπάμπ ἐλ Μαντέμπ.

Κάθε κρίσις πού ἐπιδεινώνει τήν κατάσταση σέ ἕκαστο ἐκ τῶν Στενῶν ἀπειλεῖ τήν μεταφορά πετρελαίου καί φυσικοῦ ἀερίου μέ πλοῖα. Ὑπενθυμίζει στούς εἰσαγωγεῖς ὅτι οἱ μεταφορές μέ τήν ναυτιλία εἶναι λιγώτερο ἀξιόπιστες ἀπό τούς χερσαίους διαδρόμους. Κάθε σόκ στήν τιμή τοῦ ὑγροποιημένου φυσικοῦ ἀερίου ὑπενθυμίζει στούς Εὐρωπαίους ὅτι ἡ ἐνεργειακή εὐελιξία εἶναι πανάκριβη καί κοστίζει, ἀλλά καί ὅτι ἡ ἐπιθετική Ρωσσία συνεχίζει νά ἀποκομίζει τεράστια οἰκονομικά κέρδη ἀπό τό πετρέλαιο καί τό φυσικό ἀέριο. Ἡ Τουρκία ἔχει ἤδη τόν ἀγωγό Μπακού – Τιφλίδα – Τσεϊχάν, ἀλλά καί τούς ἀγωγούς TAP καί TANAP, καί καθίσταται ἤδη ἄκρως ἀπαραίτητη στήν Εὐρώπη γιά τήν μεταφορά πετρελαίου καί φυσικοῦ ἀερίου ἀπό τήν Κασπία.

Ἤδη τό τουρκικό λιμάνι Τσεϊχάν ἔχει ἀποκτήσει παγκόσμιο ἐνεργειακή σημασία, ἐνῷ ὑπάρχει σχέδιο γιά τήν μετατροπή τοῦ Γκαζιαντέπ καί τοῦ Κιλίς, πλησίον τῶν συνόρων μέ τήν Συρία, σέ σημαντικούς ἐνεργειακούς καί διαμετακομιστικούς κόμβους. Ἡ Κωνσταντινούπολις εὑρίσκεται στό κέντρο τοῦ σχεδίου τῆς Πρωτοβουλίας τῶν Τεσσάρων Θαλασσῶν καί μετατρέπεται σέ κόμβο ἐνεργειακῆς λογιστικῆς ὑποστηρίξεως, ἀλλά καί ψηφιακῆς καί οἰκονομικῆς διασυνδεσιμότητος.

Διεθνεῖς ἀναλυτές ἐκτιμοῦν ὅτι γεωγραφικῶς ἡ Τουρκία κάθεται στήν θέση τοῦ ὁδηγοῦ. Ἡ διαχειριστική καί διοικητική δομή τῆς Πρωτοβουλίας τῶν Τεσσάρων Θαλασσῶν, πού περιλαμβάνει τίς Βρυξέλλες καί τήν Οὐάσιγκτων, θά αὐξήσει τήν ἐπιρροή τῆς Ἀγκύρας στά μεγάλα διεθνῆ κέντρα ἀποφάσεων, καθώς οἱ μεγάλες ἰδιωτικές καί κρατικές ἑταιρεῖες θά ἀναζητοῦν πρόσβαση στήν Τουρκία γιά ἀποτελεσματική διευθέτηση ἐνεργειακῶν ζητημάτων. Ἡ τουρκική διπλωματία θά αὐξήσει τήν ἐπιρροή της καί θά ἐνισχυθεῖ, ὅπως καί οἱ τουρκικές κρατικές καί ἰδιωτικές ἑταιρεῖες πού συνεργάζονται μέ χῶρες μέλη τοῦ ΝΑΤΟ καί οἱ ὁποῖες θά ἀναλάβουν μεγάλα ἔργα ὑποδομῆς στήν Συρία, καί ὄχι μόνον. Τό φόρουμ τῆς Πρωτοβουλίας τῶν Τεσσάρων Θαλασσῶν πρόκειται νά ἐγκατασταθεῖ de facto στήν Κωνσταντινούπολη, ἐνῷ ἡ Τουρκία θά εἰσπράττει διαμετακομιστικά κόμιστρα καί θά κερδίζει ξένες ἐπενδύσεις.

Μεγάλοι οἱ κίνδυνοι

Ἡ Ἄγκυρα θά ἐνισχύσει τήν θέση της στήν Εὐρώπη καθώς καί τήν ἐνεργειακή της ἀσφάλεια, ἐνῶ οἱ ἑταιρεῖες της θά ἀναλάβουν ἔργα σέ ὁλόκληρη τήν εὐρύτερη περιοχή ἐνδιαφέροντος αὐτῆς τῆς διεθνοῦς πρωτοβουλίας, ἐξυπηρετῶντας τά ἐθνικά ἐμπορικά της συμφέροντα πού ἐπλήγησαν σοβαρῶς ἀπό τήν κατάρρευση τῆς Συρίας καί τοῦ καθεστῶτος Ἄσσαντ. Συμφώνως πρός τίς τελευταῖες πληροφορίες, ἡ ὑλοποίησις τῆς Πρωτοβουλίας τῶν Τεσσάρων Θαλασσῶν ἔχει ἤδη ἐκκινήσει, καθώς ἡ Τουρκία ἔχει ἀρχίσει νά ἐφοδιάζει τήν Συρία μέ φυσικό ἀέριο ἀπό τό Ἀζερμπαϊτζάν μέσῳ τοῦ Κιλίς, κάτι πού ἀποτελεῖ πρακτική ἐφαρμογή τοῦ προαναφερθέντος μοντέλου, δηλαδή ἐνέργεια ἀπό τήν Κασπία, τουρκικές ὑποδομές, ἀνάκαμψη τῆς Συρίας καί χρηματοδότηση τοῦ Κατάρ.

Οἱ ἐξελίξεις προμηνύουν τό σχέδιο γιά τήν ἐνεργειακή καί οἰκονομική ἀρχιτεκτονική τῆς εὐρύτερης περιοχῆς. Οἱ κίνδυνοι εἶναι μεγάλοι, διότι οἱ ἀγωγοί ἐνδέχεται νά ὑποστοῦν ἐπιθέσεις καί βομβαρδισμούς, ἐνῷ οἱ θεσμοί στήν Συρία εἶναι εὔθραυστοι καί ἡ κατάστασις μπορεῖ νά ἀνατραπεῖ ἀνά πᾶσα στιγμή. Οἱ ἐπενδυτές ἀπό τίς χῶρες τοῦ Κόλπου ζητοῦν ἐγγυήσεις ἀσφαλείας, ἐνῷ ἡ κυβέρνησις τῆς Τουρκίας ἐπιδιώκει μέσῳ τῆς Πρωτοβουλίας τῶν Τεσσάρων Θαλασσῶν νά ἐνισχύσει τήν δική της στρατηγική αὐτονομία.