ΟΙ ΠΡΟΕΔΡΟΙ τῆς Δημοκρατίας δίνουν σπανίως συνεντεύξεις πολιτικοῦ περιεχομένου καί μάλιστα ἀναγόμενες στόν σκληρό πυρῆνα τῶν ἁρμοδιοτήτων τους ὡς ρυθμιστῶν τοῦ πολιτεύματος.
Ὁ Κωνσταντῖνος Τασούλας εἶναι ὁ πρῶτος πού τό ἀποτολμᾶ (ὁ Προκόπης Παυλόπουλος ἦταν σέ ἀνοικτή γραμμή μέ δημοσιογράφους ἕως ἀργά μετά τά μεσάνυχτα, ἀλλά ὡς Πρόεδρος δέν μιλοῦσε, ἀσκοῦσε τίς ἁρμοδιότητες, ἡ Κατερίνα Σακελλαροπούλου ἔδινε συνεντεύξεις –Καστελόρριζο καί Σταυρούπολη Ξάνθης– ἀλλά ἦταν φοβερά προσεκτική) καί ὑπό αὐτή τήν ἔννοια χαρᾶς εὐαγγέλια γιά ἐμᾶς τούς δημοσιογράφους.
Ἔχουμε ὅμως δύο τρεῖς βασικές παρατηρήσεις γιά τήν συνέντευξη τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας στήν «Καθημερινή».
Ἡ πρώτη: Ὅταν ἀποφασίζει νά παρέμβει στόν δημόσιο διάλογο ὁ ἀρχηγός τοῦ κράτους καί μάλιστα μέ τόν τρόπο πού τό ἔπραξε ὁ Πρόεδρος φροντίζει τό ἐπικοινωνιακό περιβάλλον ἐκείνης τῆς ἡμέρας νά εἶναι ἀπολύτως «καθαρό» καί «ἀποστειρωμένο». Νά μήν συμπίπτει ἡ βαρύνουσας σημασίας παρέμβασή του μέ οἱουδήποτε ἄλλου πολιτειακοῦ παράγοντα. Γιά νά ἀκουστεῖ καθαρά ὁ λόγος τοῦ Προέδρου πρέπει νά ἔχει «ἀδειάσει» ὁ ἀγωνιστικός χῶρος ἀπό κάθε ἄλλο πρόσωπο τοῦ δημοσίου βίου, ἡ «κερκίδα» νά γεμίσει μόνο γι’ αὐτόν. Διαφορετικά τό ὅποιο μήνυμά του «άλλοιώνεται» πρός τόν ἑλληνικό λαό «ἀδυνατίζει», «ἐξασθενεῖ». Τήν Κυριακή πού μίλησε ὁ Πρόεδρος στήν «Καθημερινή» μίλησε ταυτοχρόνως καί ὁ Πρωθυπουργός στό «Πρῶτο Θέμα».
Μέ συνέπεια νά δημιουργηθεῖ ἡ λανθασμένη καί ἄδικη γιά τόν κύριο Τασούλα, μέ βάση ὅσα ξέρουμε, ἐντύπωση, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας κατέστη παρακολούθημα τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ὅταν σέ καιρό πολέμου ὁ Πρωθυπουργός ἀνάγει τήν μονοκομματική σταθερότητα σέ ἱερό ἀγαθό (ἡ σταθερότητα σέ ὅλη τήν Εὐρώπη αὐτή τήν στιγμή εἶναι κυρίως πολυκομματική) καί ὁ Πρόεδρος ἐπιχειρηματολογεῖ γιά τό (ἐθνικό) κριτήριο τῆς ψήφου, αὐτή ἡ ἐντύπωση δυστυχῶς δημιουργεῖται.
Ἐμεῖς γνωρίζουμε ἄριστα τό ἀντίθετο: ὅτι ὁ Πρόεδρος δέν θέλει νά γίνει παρακολούθημα τῶν ἐξελίξεων. Ἀκριβέστερα: Οὔτε παρακολούθημα τῶν προσώπων οὔτε παρακολούθημα τῶν ἐξελίξεων. Ἤτοι δέν ἐπιθυμεῖ νά ἐνεργοποιήσει τίς διαδικασίες τοῦ ἄρθρου 37 τοῦ Συντάγματος γιά τίς διερευνητικές ἐντολές μέσα σέ μιά πολιτική καί κοινωνική ἀτμόσφαιρα πού θά τοῦ στερήσουν τήν δυνατότητα νά φέρει σέ πέρας τήν συνταγματική ἀποστολή του γιά ταχεῖα συγκρότηση κυβέρνησης ἐθνικῆς ἑνότητας ἄνευ λοιπῶν περισπασμῶν. Ὡστόσο ἡ ταυτόχρονη δημοσίευση τῶν δύο συνεντεύξεων Προέδρου καί Πρωθυπουργοῦ πού ἔδωσε στούς καχύποπτους τήν εὐκαιρία νά κάνουν τήν εὔλογη ὑπόθεση περί «συνεννοήσεως», ὑπονόμευσε τό κῦρος τοῦ μηνύματός του. Τό ὁποῖο ἦταν ἄλλο!
Πᾶμε τώρα, δεύτερον, στήν οὐσία τῆς πολύ τολμηρῆς, σχεδόν ὁριακῆς, πλήν ἀναγκαίας συνεντεύξεως τοῦ κυρίου Προέδρου. Τό «εὕρημα» τῆς συνεντεύξεως εἶναι ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας παρενέβη στόν δημόσιο διάλογο γιά νά δώσει περιεχόμενο στό κριτήριο τῆς ψήφου. Ἄν πρέπει νά διαμορφώνεται μέ ἐθνικά κριτήρια, μέ ἰδεολογικά κριτήρια, μέ προγραμματικά κριτήρια. Ἡ ἄσκηση αὐτή εἶναι πάρα πολύ ἐπικίνδυνη, γιατί ἡ ἐκλογική διαδικασία στίς προσεχεῖς ἐκλογές θά εἶναι πολλαπλῶς φορτισμένη. Ἡ ἐκτελεστική ἐξουσία γιά νά γλυτώσει ἀπό τό ρεῦμα τῆς ἀντισυστηματικότητας καί νά περιορίσει τό εὖρος τῆς κοινωνικῆς ὀργῆς σχεδιάζει νά παρέμβει στήν ἐκλογική παράδοση καί νά τήν ἀνατρέψει.
Μέ ἐπιχείρημα τήν δῆθεν ἐπίκληση τῆς προστασίας τοῦ περιβάλλοντος μελετᾶ νά καταργήσει τήν διαδικασία τῆς ἐπιλογῆς, τῆς προτιμήσεως καί τῆς ἀπορρίψεως κομμάτων καί βουλευτῶν μέσῳ ξεχωριστῶν ψηφοδελτίων, πίσω ἀπό τό παραβάν. Τό ἑνιαῖο ψηφοδέλτιο πού προωθεῖται μέσῳ καί barcode τοῦ μοναδικοῦ ψηφοφόρου ἀπονευρώνει τήν ἐκλογική διαδικασία καί τά διλήμματά της ὑπέρ μιᾶς «μοναρχίας» κεκαλυμμένης μέ δημοκρατικό μανδύα. Ἄν λοιπόν στήν ἀλλοίωση τῆς ἐκλογικῆς διαδικασίας αἰώνων προστεθεῖ καί ἡ παρέμβαση τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας γιά τό κριτήριο καί τό περιεχόμενο τῆς ψήφου, τό ἀποτέλεσμα ἴσως νά εἶναι τό ἀντίθετο ἀπό τό ἀναμενόμενο. Νά ἐκνευριστεῖ τό ἀντισυστημικό ρεῦμα, πού βρίσκεται σήμερα σέ στασιμότητα, ἀπό τίς ἄνωθεν ὑποδείξεις. Μετά ἀπό 15 χρόνια μνημονίων, ἑλληνοτουρκικῶν κρίσεων, μεταναστευτικῶν κρίσεων, πανδημιῶν, πολέμων στήν Οὐκρανία κ.ἄ. τό ἐκλογικό σῶμα εἶναι πολύ ὥριμο γιά νά προσδιορίσει τό ἐθνικό, τό προγραμματικό καί τό ἰδεολογικό.
Πᾶμε τώρα, τρίτον, στόν σκληρό πυρῆνα τῆς τοποθετήσεως τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας. Στό ἐθνικό κριτήριο τῆς ψήφου στό ὁποῖο ἀναφέρθηκε. Τί ἆρά γε ὁρίζεται ὡς ἐθνικό κριτήριο καί πῶς ὑπηρετεῖται; Ὁ ὅρος εἶναι πάρα πολύ εὐρύς.
Ἐθνικό κριτήριο ψήφου μπορεῖ νά εἶναι μιά νέα ἐπαπειλούμενη παγκόσμια χρεοκοπία πού ἀπαιτεῖ ἀδιανόητες συνεννοήσεις. Ἤδη δημοσιεύονται δειλές ἀναλύσεις τοῦ ἄν κινδυνεύουμε μέ νέο 2008 καθώς ἡ τότε ἐνεργειακή κρίση ἐπηρέασε τόν τραπεζικό τομέα μέ τήν κατάρρευση τῆς ἀγορᾶς δανείων subprimes (γιά τήν ὥρα αὐτό ἀποκλείεται, ἀλλά δεδομένου ὅτι ἡ κρίση μπορεῖ νά ἐπηρεάσει ἐπενδυτικές μή συστημικές τράπεζες πού διασυνδέονται ἐν μέρει μέ τό τραπεζικό σύστημα στό βαθύ μέλλον, τίποτε δέν ἀποκλείεται.) Ἐθνικό κριτήριο ψήφου μπορεῖ νά εἶναι ἡ ἔκβαση τῶν ἑλληνοτουρκικῶν σχέσεων. Ἐθνικό κριτήριο ψήφου μπορεῖ νά εἶναι ἡ θέση τῆς Ἑλλάδος στόν νέο κόσμο.
Αὔριο τό πρωί μπορεῖ καί νά μήν ὑπάρχει τό ΝΑΤΟ, ἄν πιστέψουμε τίς προχθεσινές ἀλλά καί πρόσφατες δηλώσεις τοῦ Τράμπ. Δυνάμεις μέσα στήν ΝΔ ἔχουν ἤδη κάνει ἔρευνα γιά τό ἄν εἶναι θετική ἤ ἀρνητική γιά τήν Ἑλλάδα ἡ διάλυση τοῦ ΝΑΤΟ. Κάτι πού διαφεύγει στόν κύριο Πρόεδρο εἶναι πώς τό ἐθνικό κριτήριο διαμορφώνεται ἀπό τίς ἰδέες καί τό πρόγραμμα τῶν πολιτικῶν ἡγεσιῶν. Αὐτό προτείνεται στόν ἑλληνικό λαό καί ἐκεῖνος τό ἐγκρίνει ἤ τό ἀπορρίπτει.
Παράδειγμα: Δικαιώνεται τό ἐθνικό κριτήριο τῆς «σωστῆς πλευρᾶς τῆς ἱστορίας», ὅπως ἐξελίσσεται τώρα ὁ πόλεμος στήν Οὐκρανία; Ἡ ὑπερκέκθεση τῆς Ἑλλάδος ὑπέρ τῆς Οὐκρανίας πού ἰδεολογικοποιήθηκε ἀπό τοῦ βήματος τοῦ Κογκρέσσου δικαιώθηκε; Ἐάν δικαιώθηκε ὅτι κηρύξαμε τόν πόλεμο στήν Ρωσσία καί στοχοποιήσαμε τόν αὐταρχισμό τοῦ Πούτιν, γιατί δέν κάνουμε σήμερα τό ἴδιο; Γιατί δέν κηρύσσουμε τόν πόλεμο στό Ἰράν καί γιατί δέν κατηγοροῦμε προσωπικά τούς Χαμενεΐ;
Τό ἐθνικό κριτήριο περνᾶ τέλος μέσα ἀπό τήν ἀντίληψή μας γιά τόν κόσμο. Μιά Δύση πού κηρύσσει τόν πόλεμο γιά νά ἀνατρέψει τό καθεστώς στό Ἰράν καί δεκαπέντε μέρες μετά ἰσχυρίζεται ὅτι «νίκησα, θριάμβευσα, κατέστρεψα τίς ὑποδομές, φεύγω, δέν χρειάζεται σώνει καί καλά ἀνατροπή» εἶναι μία Δύση τῆς ὁποίας τό κῦρος ξεφτίζει. Μέ κριτήριο ἐθνικό πῶς ἐπανατοποθετούμαστε μέσα σέ αὐτήν τήν πολυδιασπασμένη Δύση; Εἴμαστε μέ τόν Τράμπ; Τόν Νετανυάχου; Τόν Μέρτς; Τόν Στάρμερ; Τόν Μακρόν; Ἤ τό προέχον αὐτή τήν στιγμή εἶναι ἡ μεταρρύθμιση τοῦ καπιταλισμοῦ καί ὁ νέος ἀξιακός ὁρισμός τῆς Δύσεως. Πέρα ἀπό πρόσωπα.
Ἐκεῖ μέσα θά τοποθετηθεῖ καί τό ἐθνικό χωρίς νά παραβλέπουμε τήν ἄποψη ὅτι ὁ κόσμος σταδιακά, μᾶς ἀρέσει, δέν μᾶς ἀρέσει, μᾶς βολεύει ἤ μᾶς ξεβολεύει, μετακινεῖται ἀνατολικά. Ὅλα αὐτά λοιπόν πρέπει νά γίνουν «συγκεκριμένα». Ἡ ἀναμέτρηση μέ ἕνα ἀόριστο ἐθνικό κριτήριο δέν εἶναι στρατηγική. Καί σέ κάθε περίπτωση δέν εἶναι ἐθνικό κριτήριο τά πρόσωπα, τά γνωστά διλήμματα «ἤ αὐτός ἤ τό χάος». Ἡ συγκυρία ὑπερβαίνει τά παλαιά σχήματα. Τό γεγονός ὅτι ὁ Πρόεδρος ξεκαθάρισε ὅτι «κανείς δέν μονοπωλεῖ τά ἐθνικά κριτήρια» καί ὅτι «τό ζητούμενο δέν εἶναι ποιόν θά ἐπιλέξει ὁ ἑλληνικός λαός ἀλλά τό ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν νά ὁδηγήσει σέ τέτοιες ἐξελίξεις πού θά ἐθνικά κριτήρια δέν θά ὑπονομευτοῦν», δέν ἀρκεῖ. Ἡ παρέμβασή του ἔγινε σέ συγκεκριμένη ἀτμόσφαιρα (συνέντευξη Πρωθυπουργοῦ, «συσπείρωση περί τήν σημαία») καί εὔκολα μπορεῖ νά παρεξηγηθεῖ.
Νά γιατί λοιπόν πιστεύω ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας ἔβαλε τόν ἑαυτό του σέ ἕναν ἀχρείαστο κίνδυνο παρεμβαίνοντας στόν δημόσιο διάλογο γιά τό κριτήριο τῆς ψήφου. Γιατί μπορεῖ στίς ἐκλογές ὁ κόσμος νά περάσει σέ πορεία ἔξω ἀπό τήν Ἡρώδου τοῦ Ἀττικοῦ καί νά προσπεράσει τίς ὁρμήνιες. Εἶναι ἄλλο ζήτημα τό κριτήριο τῆς ψήφου, ὅπως ἀληθῶς τό ἐννοεῖ ὁ Πρόεδρος γιά τήν ὕπαρξη συμβατῶν πολιτικῶν σχηματισμῶν γιά συγκρότηση κυβέρνησης συνεργασίας ἐθνικῆς ἑνότητας ὑπό οἱονδήποτε πρωθυπουργό, καί ἄλλο ἡ ἐντύπωση πού ἔδωσε μέ τό ἐπαμφοτερίζον περιεχόμενο τῆς συνεντεύξεώς του. Νά σημειώσουμε τέλος ὅτι ἡ ἔννοια τῆς σταθερότητας συνδέεται εὐθέως μέ τήν ἔννοια τῆς ἐμπιστοσύνης πού ὑπονομεύεται ὅμως ἀπό τήν παραβίαση τοῦ ἀπορρήτου τῶν ἐπικοινωνιῶν καί τά θέματα (ἀ)διαφάνειας. Παρά ταῦτα ἐνθαρρύνουμε τόν Πρόεδρο νά συνεχίσει νά μιλᾶ. Δέν εἶναι ἐποχή γιά Βοῦδες. Τό κῦρος τοῦ θεσμοῦ χρειάζεται ἀνόρθωση.
Μ.Η.Τ. 232122