Βάρβαρα ἔθιμα, ἐκτός πάσης λογικῆς

Μέ εἶχε συναρπάσει τό μυθιστόρημα «Κορσικανοί ἀδελφοί» τοῦ Ἀλεξάνδρου Δουμᾶ.

Ἦταν ἡ ἱστορία δύο ἀδελφῶν (δίδυμοι) ἀπό τήν Κορσική, τοῦ Λυσιέν καί τοῦ Λουί, μέ μιά ἐκπληκτική ὁμοιότητα στήν ἐμφάνισή τους, ἀλλά μέ διαφορά στόν τρόπο ζωῆς τους.

Ὁ σκληροτράχηλος Λυσιέν ζοῦσε μέ βάση τήν παράδοση καί τίς ἠθικές ἀξίες τῆς κλειστῆς κοινωνίας τῆς Κορσικῆς, ἔμεινε στόν τόπο ὅπου γεννήθηκε μαζί μέ τήν μητέρα του, ἐνῷ ὁ Λουί συνεπαρμένος ἀπό τήν διανόηση, τήν λάμψη πού ἐκπέμπει μιά καρριέρα νομικοῦ καί τήν κοινωνική ζωή τῆς πρωτεύουσας, ζοῦσε στό Παρίσι, προσπαθῶντας νά διατηρήσει ὅμως στήν ψυχή του τίς ἀξίες τοῦ τόπου του.

Ἐν τούτοις, παρά τίς διαφορές στά ἐνδιαφέροντά τους, οἱ δύο ἀδελφοί μένουν ἑνωμένοι μέ ἰσχυρούς δεσμούς τηλεπάθειας, ἕνα στοιχεῖο πού κατά μυστηριώδη τρόπο ὑπάρχει στήν οἰκογένειά τους, ἐδῶ καί πολλές γενιές. Ἀναθρεμμένοι μέ τά ἰδανικά τῆς Κορσικῆς, οἱ δίδυμοι ἀδελφοί νοσταλγοῦν τίς ὑψηλές ἱπποτικές ἀρετές τοῦ παρελθόντος καί τούς κανόνες τῆς ἀνδρικῆς τιμῆς.

Τό μυθιστόρημα, πού ἔδωσε τροφή σέ πολλές κινηματογραφικές μεταφορές, ἀρχίζει μέ τήν ἤρεμη περιγραφή ταξιδιωτικῶν ἐντυπώσεων γιά νά καταλήξει σέ μιά μεγάλη τραγωδία. Τό βιβλίο αὐτό μέ εἰσήγαγε στό θέμα «βεντέττα». Ἡ μητέρα μου ἔχει καταγωγή ἀπό τήν Μάνη καί ὁ πατέρας της –καί παπποῦς μου– Ἰωάννης Β. Πατσουράκος, ὑπῆρξε διανοούμενος, πολιτικός, καθηγητής, νομικός καί συγγραφεύς. Μεταξύ ἄλλων ἔργων, ἔγραψε καί κάτι σχετικό μέ τόν Ναπολέοντα, τόν ὁποῖο θεωροῦσε «Μανιάτη τῆς Κορσικῆς» καί μάλιστα ὑπό τό ὄνομα «Ναπολέων Καλόμερος» (Μπουόνα-πάρτε- «Βοναπάρτης»). Μελετῶντας, ἀργότερα, τά τῆς «βεντέττας» στήν Μάνη, ἀνακάλυψα, πράγματι, πολλές ὁμοιότητες μεταξύ Μανιατῶν καί Κορσικανῶν, ἰδίως γύρω ἀπό τό συγκεκριμένο, βάρβαρο «ἔθιμο». Φυσικά, ἀπό τήν πρώτη στιγμή τάχθηκα μέ τό μέρος τοῦ Λουί, ὁ ὁποῖος οὐδεμία σχέση εἶχε μέ τά ὅπλα, ἀλλά δέν κατώρθωσε νά ἀποδράσει ἀπό τό πεπρωμένο πού τοῦ ἐπέβαλλε ἡ καταγωγή του.

Καί ἔτσι, ὁ κατά τά ἄλλα θιασώτης τῶν νέων ἰδεῶν καί τοῦ Διαφωτισμοῦ, ἀναγκάζεται, ὅπως τοῦ ἐπιτάσσουν οἱ ἄγραφοι νόμοι τῆς Κορσικῆς, νά ἐμπλακεῖ σέ μονομαχία μέ ἕνα «παλιόμουτρο» γιά νά προστατεύσει τήν ὑπόληψη μιᾶς ἀγαπημένης του φίλης. Τό φινάλε τοῦ βιβλίου εἶναι σχδόν σπαερακτικό, ἀλλά σέ ἐμένα ἄφησε ἕνα ἰσχυρότατο συναίσθημα κατά τῆς «βεντέττας», κατά τοῦ ἀκατανόητου αὐτοῦ «ἐθίμου», τό ὁποῖο ἐπιζεῖ, δυστυχῶς, μέχρι σήμερα.

Δέν μοῦ εἶναι εὔκολο νά ἀντιληφθῶ πώς ἄνθρωποι μέ λογική καί διαύγεια θεωροῦν «χρέος» νά βυθίσουν στό πένθος οἰκογένειες, νά βάψουν τά χέρια τους μέ αἷμα γιά νά «ξεπλύνουν» μία –κατά τήν δική τους, πρωτόγονη ἀντίληψη, «ντροπή». Ἔχω καλύψει ὡς ρεπόρτερ δίκες γιά «βεντέττες» καί ἀποροῦσα μέ τό ἀμετανόητο ὕφος τῶν ἐγκληματιῶν (διότι περί ἐγκλημάτων πρόκειται). Ὑπῆρξα δέ καί μάρτυς, σέ εἰσβολή συγγενοῦς στό δικαστήριο, στόν Πειραιᾶ, ὁ ὁποῖος πυροβόλησε καί σκότωσε τόν «ὀχτρό», ὁ ὁποῖος δικαζόταν γιά τόν φόνο τοῦ παιδιοῦ τοῦ «εἰσβολέως».

Ἄγρια ἔνστικτα, ἄγριοι ἄνθρωποι, οὐδεμία σχέση μέ τόν πολιτισμό καί τήν λογική. Καί ὅλα αὐτά, στήν ἐποχή κατά τήν ὁποία πιστεύουμε ὅτι ἔχουμε φθάσει στά ὑψηλότερα σημεῖα τῆς ἀνθρώπινης εὐφυΐας. Ἄν εἶναι δυνατόν!