Τί κάνουν οἱ γενικοί γραμματεῖς στό ἐπιτελικό κράτος;

Ἡ Ἑλλάς τήν περίοδο 2019-2023 διοικήθηκε ἀπό τό τρίγωνο Μέγαρο Μαξίμου – ἰσχυροί ὑφυπουργοί ἐμπιστοσύνης – ὑπηρεσιακοί γραμματεῖς

Ο Ανασχηματισμός τῶν γενικῶν γραμματέων ὑπουργείων –πρώτη φορά στά χρονικά ὅσο παρακολουθῶ πολιτικό ρεπορτάζ γίνεται ὀργανωμένος ἀνασχηματισμός γενικῶν γραμματέων– εἶχε πράγματι ἕνα στοιχεῖο δικαιοσύνης. Ἄνθρωποι πού ἔχουν ἐργαστεῖ σκληρά γιά τήν παράταξη καί ἔχουν ἱκανότητες ἀξιοποιοῦνται σέ θεωρητικά κρίσιμες θέσεις τοῦ κρατικοῦ μηχανισμοῦ. Ὑπό αὐτή τήν ἔννοια, ἔστω καί καθυστερημένα, σχεδόν δύο μῆνες μετά, ἡ Κυβέρνηση δείχνει νά λαμβάνει τό ἠχηρό μήνυμα τῶν εὐρωεκλογῶν. Ἀκόμη καί μέ ἀλλαγές σέ δευτερεύουσες θέσεις. Τό βασικό ἐρώτημα ὅμως, ὅπως ἔχει σχεδιαστεῖ τό ἐπιτελικό κράτος ἀπό τόν Γιῶργο Γεραπετρίτη, εἶναι: ποιά ἡ θέση τῶν γενικῶν γραμματέων μέσα στήν πυραμίδα τοῦ Δημοσίου, ποιές οὐσιαστικές ἁρμοδιότητες ἔχουν ἤ δέν ἔχουν καί πῶς μποροῦν νά ἀξιοποιηθοῦν.

Ὁ Νῖκος Παπαϊωάννου ὑπῆρξε ἐπιτυχημένος Πρύτανης στό Ἀριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Ὁ Παναγιώτης Στάθης ὑπῆρξε ἐπιτυχημένος ἐκπρόσωπος Τύπου τῆς Ἑλληνικῆς Ἀστυνομίας στό μακρινό 2007, ἐπί ὑπουργίας Βύρωνος Πολύδωρα, καί τήν τελευταία πενταετία ἐπιτυχημένος διοικητής τῆς πρώτης ὑγειονομικῆς περιφέρειας Ἀττικῆς μέ ἁρμοδιότητα τήν ἐποπτεία ὅλων τῶν δημόσιων νοσοκομείων. Ὁ Σάββας Χιονίδης ὑπῆρξε ἐπιτυχημένος δήμαρχος Κατερίνης πρίν ἐκλεγεῖ γιά μιά τετραετία βουλευτής τοῦ νομοῦ Πιερίας καί γνωρίζει ἄριστα τά αὐτοδιοικητικά. Ὁ Τάσος Γαϊτάνης εἶναι στέλεχος τοῦ Ἱδρύματος Ἰατροβιολογικῶν Ἐρευνῶν τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν καί ὑπῆρξε ἐπιτυχημένος μετριοπαθής ἐκπρόσωπος Τύπου τῆς Νέας Δημοκρατίας. Ὁ Δημήτρης Κάρναβος ὑπῆρξε ἐκλεγμένος δήμαρχος Καλλιθέας. Εἶναι μερικά ἀπό τά πρόσωπα τά ὁποῖα ἀξιοποιήθηκαν. Ἐπί τέλους ὁ ρατσισμός γιά κάποιους πού πολιτεύτηκαν μέ τήν παράταξη, ἀλλά λόγῳ συνθηκῶν δέν ἐξελέγησαν ξεπεράστηκε. Κάποτε τό νά εἶσαι πολιτευτής ἦταν περίπου κατηγορία.

Ὡστόσο τό μέγα ἐρώτημα εἶναι πόσο θά τούς ἀφήσουν νά διαμορφώνουν πολιτικές, πόσο θά τούς ἀφήσουν νά προσφέρουν. Καί τοῦτο γιά τόν ἑξῆς λόγο: ὅσο δύναμαι νά παρακολουθῶ τίς συνεχεῖς ἀλλαγές ἁρμοδιοτήτων στό ἐπιτελικό κράτος πού ἔφτιαξε ὁ κύριος Γεραπετρίτης (καί τώρα θέλουμε νά τό ἐξαγάγουμε στήν Κύπρο, στόν δυστυχῆ Νῖκο Χριστοδουλίδη) καί ἀπό ὅσα γνωρίζω ἀπό τήν ἐμπειρία μου στό ρεπορτάζ, τό ἐπιτελικό κράτος τῆς Νέας Δημοκρατίας διοικεῖται ἀπό τούς ὑφυπουργούς μέ ἀπ’ εὐθείας ἀναφορά στόν Πρωθυπουργό καί τούς ὑπηρεσιακούς γενικούς γραμματεῖς. Οἱ περισσότεροι ἐκ τῶν ὁποίων εἶναι πασοκογενεῖς καί μέ βάση τόν νόμο ἔχουν τήν ἁρμοδιότητα νά διαχειρίζονται κονδύλια καί νά διαπραγματεύονται τήν ὑπογραφή συμβάσεων ἑκατομμυρίων εὐρώ γιά λογαριασμό τοῦ ὑπουργείου στό ὁποῖο ἀνήκουν.

Αὐτή ἡ δυαρχία πού ἐπικρατεῖ κατά μῆκος ὁλόκληρου τοῦ κρατικοῦ μηχανισμοῦ, τόσο μέσα στά ὑπουργεῖα, ὅπου διορίζονται οἱ γενικοί γραμματεῖς καί ὑπηρεσιακοί γενικοί γραμματεῖς, ὅσο καί στίς περιφέρειες, τίς ὁποῖες κυβερνοῦν ἐκλεγμένοι περιφερειάρχες ἀλλά ἔχουν ἀπέναντί τους καί τίς ἀποκεντρωμένες περιφερειακές διοικήσεις, τά ὑπολείμματα τοῦ κρατικοῦ μηχανισμοῦ πού διαχειρίζονται ἐπίσης πολύ μεγάλες συμβάσεις, στήν οὐσία μειώνει δραστικά τά περιθώρια οὐσιαστικῆς ἀσκήσεως πολιτικῆς ἀπό τούς γενικούς γραμματεῖς. Οἱ ὁποῖοι, σέ πολλές περιπτώσεις, ὄχι σέ ὅλες, ἀνάλογα μέ τό ἀντικείμενο, καθίστανται καθαρά διαχειριστικά πρόσωπα. Καί καμμιά φορά τούς φορτώνουν τίς εὐθῦνες τῆς πολιτικῆς ἡγεσίας. Ὅπως συνέβη μέ τόν γενικό γραμματέα τοῦ ὑπουργείου Ἐσωτερικῶν κύριο Σταυριανουδάκη, στόν ὁποῖο φορτώθηκε ἡ εὐθύνη τῆς διαρροῆς τῶν e-mails τῶν ἀποδήμων στίς εὐρωεκλογές. Ἐνῶ ὁ ἄνθρωπος δέν εἶχε καμμία σχέση, ἀλλονῶν τίς ἁμαρτίες πλήρωσε.

Ὅμως ἡ χώρα δέν χρειάζεται διαχείριση, χρειάζεται πράγματι μεταρρύθμιση. Ἀλλά μεταρρυθμίσεις μέ κοινωνικό ὄφελος, μέ ἀντίκρυσμα στούς πολλούς. Αὐτό ἐννοοῦμε ἐμεῖς τουλάχιστον ὅταν ἀναφερόμαστε στίς μεταρρυθμίσεις. Ὄχι μεταρρυθμίσεις γιά τά χοντρά πορτοφόλια, οὕτως ὥστε νά γίνουν ἀκόμα πιό παχιά. Μέσα σ’ αὐτό τό πλαίσιο, εἶμαι συγκρατημένα αἰσιόδοξος γιά τό πῶς μπορεῖ νά ἀξιοποιηθεῖ μέσα στόν κρατικό μηχανισμό ἡ πεῖρα ἑνός ἐπιτυχημένου πρύτανη, ἡ πεῖρα δύο δημάρχων, ἡ πεῖρα ἑνός στελέχους τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν πού ἔπεσε στόν στίβο τῆς πολιτικῆς καί λοιπά. Μακάρι νά μήν εἶναι ἔτσι. Μακάρι νά ἔχουν δοθεῖ οἱ ἁρμοδιότητες στούς γενικούς γραμματεῖς ἤ νά τούς δοθοῦν.

Κατά τήν διάρκεια τῆς πρώτης τετραετίας, οἱ περισσότεροι ὑπουργοί τοῦ ἐπιτελικοῦ κράτους -πλήν ἠχηρῶν ἐξαιρέσεων- ἦταν ἀκυρωμένοι καί ὑπέγραφαν ὅ,τι τούς ἔδιναν, ὅταν τούς ἔδιναν (οὔτε μεταθέσεις οὔτε ἀποσπάσεις δέν μποροῦσαν νά ὑπογράψουν) καί τό διοικητικό σχῆμα πού κυβέρνησε τήν χώρα κατά παρέκκλιση τοῦ νόμου περί συλλογικῶν κυβερνητικῶν ὀργάνων ἦταν Μέγαρο Μαξίμου (Γενική Γραμματεία Πρωθυπουργοῦ σύν ὁ βαθμολογητής Σκέρτσος) – ὑφυπουργοί μέ ἀπ’ εὐθείας ἀναφορά στόν Πρωθυπουργό – ὑπηρεσιακοί γενικοί γραμματεῖς. Αὐτό τό σχῆμα «ἔσκασε» στό τέλος ἀπό ὑποθέσεις διαφθορᾶς καί Κράτους Δικαίου λόγῳ τῆς ὑπερσυγκεντρώσεως ἐξουσίας καί τό καλύτερο πού ἔχει νά κάνει αὔριο ὁ Πρωθυπουργός εἶναι νά φτιάξει μιά φυσιολογική Κυβέρνηση μέ βάση τήν δημοκρατική νομιμοποίηση πού διαθέτει. Μέ κλασσική ἱεραρχία. Χωρίς ἐξωθεσμικές σφῆνες. Τό παλιό καμμιά φορά εἶναι καινούργιο.