Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος καί οἱ θεσμικές ἀλλαγές ἱστορικά συνδέονται μέ δύο εἰδῶν ἀνάγκες: μέ τίς ἀνάγκες τῆς χώρας στό νέο περιβάλλον, ἐσωτερικό καί διεθνές, καί μέ τίς ἀνάγκες τῆς ἑκάστοτε κυβερνητικῆς πλειοψηφίας, ἡ ὁποία σέ ὁρισμένες ἱστορικές στροφές τῆς πατρίδας μας ἀνέμισε τό Σύνταγμα τῆς χώρας καί τίς ἀλλαγές στούς θεσμούς ὡς σημαία γιά νά συσπειρώσει εὐρύτερες πολιτικές καί κοινωνικές δυνάμεις γύρω της.
Τό Σύνταγμα τοῦ 1974 τοῦ Κωνσταντίνου Καραμανλῆ προσάρμοσε τήν χώρα στίς ἀνάγκες τῆς μεταπολιτευτικῆς περιόδου καί ἰδιαίτερα στήν ἀνάγκη χαράξεως μιᾶς βαθειᾶς διαχωριστικῆς γραμμῆς μέ τήν διεφθαρμένη καί ἀσταθῆ Ἑλλάδα τῆς προδικτατορικῆς περιόδου. Ἔπρεπε νά ἀκυρώσει τίς ἔξωθεν παρεμβάσεις καί νά διαγράψει τίς αἰτίες πού ὁδήγησαν στήν φθορά καί κατάρρευση τῆς δημοκρατίας σέ συνθῆκες ἐλευθερίας. Ἦταν μία στιγμή ὁριακή γιά τό πολίτευμα τό ὁποῖο μετετράπη ἀπό βασιλευόμενη σέ προεδρευόμενη Δημοκρατία. Μέσα στό corpus τοῦ Συντάγματος διέκρινε κανείς τίς ἀγωνίες τῶν συντακτῶν του νά ἀπαλλαγοῦν ἀπό ὅλες τίς παθογένειες πού ὁδήγησαν τήν πατρίδα μας στήν ἐκτροπή, στήν δικτατορία καί στήν ἐθνική τραγωδία μέ τόν διαμελισμό τῆς Κύπρου.
Τό Σύνταγμα τοῦ 1986 μέ τήν ἀναθεώρηση τῶν ἁρμοδιοτήτων τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας εἶχε φωτογραφικό χαρακτῆρα. Ὑπηρετοῦσε τίς ἐκλογικές ἀνάγκες τῆς στιγμῆς τοῦ ΠΑΣΟΚ τοῦ Ἀνδρέα Παπανδρέου καί στόχευε εὐθέως στό πρόσωπο τοῦ Κωνσταντίνου Καραμανλῆ ὡς Προέδρου τῆς Δημοκρατίας καί ρυθμιστοῦ τοῦ πολιτεύματος. Ἡ ἀφαίρεση τῶν κρίσιμων ἁρμοδιοτήτων ἀπό τόν Πρόεδρο τῆς Δημοκρατίας δημιούργησε ἀντιδεξιά ἀτμόσφαιρα, συνετέλεσε στήν ἐκλογική νίκη τοῦ ΠΑΣΟΚ καί γέννησε τήν πρωθυπουργοκεντρική δημοκρατία, τήν κατάργηση τῆς ἐξισορροπήσεως τῶν ἐξουσιῶν καί δημιούργησε τελικῶς ἕναν ἀνεξέλεγκτο πρόεδρο κυβερνήσεως πού χωρίς ἔλεγχο καταχρέωσε τήν χώρα. Ἡ μήτρα τῆς χρεοκοπίας τῆς πατρίδας μας μπορεῖ νά ἀνιχνευτεῖ στήν ἀναθεώρηση τοῦ Συντάγματος τοῦ 1986.
Ἡ ἀναθεώρηση τοῦ Συντάγματος τοῦ 2001 ἐπί κυβερνήσεως Σημίτη στόχευσε καί αὐτή στό νά θεσπίσει κανόνες πού θά προστάτευαν τό τότε πολιτικό καί οἰκονομικό κατεστημένο. Τό πολιτικό κατεστημένο, μέ τήν ἀλλαγή τοῦ ἄρθρου 86 περί εὐθύνης ὑπουργῶν μέ τό ὁποῖο ἀφαιρέθηκε ἀπό τούς εἰσαγγελεῖς ἡ ἁρμοδιότητα νά διερευνοῦν μέχρι τέλους ὡς φυσικοί δικαστές ὑποθέσεις σκανδάλων στίς ὁποῖες ἐμπλέκονταν ὑπουργοί τοῦ ΠΑΣΟΚ καί νά ἀποστέλουν τό φάκελο μέ τά διαγραφόμενα ἀδικήματά τους στό κοινοβούλιο. Τό οἰκονομικό κατεστημένο διευκολύνθηκε μέ τήν νομοθέτηση τοῦ ἄρθρου 14 γιά τόν βασικό μέτοχο, τό ὁποῖο ὑποθετικά ἐρχόταν νά ἀντιμετωπίσει πλεῖστα ὅσα ἀσυμβίβαστα μεταξύ ἐργολάβων ἐπιχειρηματιῶν, προμηθευτῶν τοῦ Δημοσίου καί ἰδιοκτητῶν ἰδιωτικῶν μέσων ἐνημερώσεως.
Στήν πραγματικότητα ὅμως γιά τά διευκολύνει. Λίγο πρίν ἀπό τίς ἐκλογές τοῦ 2004 τό ΠΑΣΟΚ τοῦ Κώστα Σημίτη, σέ μιά ἀπέλπιδα προσπάθεια νά συσπειρώσει κοινωνικές δυνάμεις, ἄνοιξε ζήτημα υἱοθετήσεως τοῦ γερμανικοῦ συστήματος τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου σταυροῦ λίστας ἐνῷ κατάθεσε σέ διάλογο καί τήν περίφημη χάρτα συγκλίσεως πού εἶχαν συντάξει τότε ὁ ἀείμνηστος Νῖκος Θέμελης μαζί μέ τόν Νῖκο Χριστοδουλάκη.
Οἱ ἀπόπειρές του αὐτές ὁδηγήθηκαν σέ ἀποτυχία.
Τό 2007 ὁ Κώστας Καραμανλῆς μέ τήν πρόταση ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος γιά τά μή κρατικά πανεπιστήμια, τήν νομοθεσία γιά τό περιβάλλον καί τήν ψῆφο τῶν ἀποδήμων προσπάθησε νά τοποθετήσει τήν χώρα στόν τότε νέο διεθνῆ συσχετισμό. Ἐλλείψει συναινέσεως ἀπό τό ΠΑΣΟΚ ἡ πρόταση αὐτή κατέρρευσε καί τό μόνο πού ἀπέμεινε ἦταν ἡ κατάργηση τοῦ ἐπαγγελματικοῦ ἀσυμβίβαστου γιά τούς βουλευτές.
Μέ τήν πρωτοβουλία πού ἀνέλαβε χθές μέ τό διάγγελμά του ὁ Πρωθυπουργός συμβαίνει τό ὀξύμωρο: πράγματι ἡ χώρα χρειάζεται νέο καταστατικό χάρτη πού νά ἱκανοποιεῖ τίς προτεραιότητες τῆς πατρίδας μας στόν νέο συγκλονιστικό κόσμο πού ἀνατέλλει καί νά δημιουργεῖ τούς ἱκανούς οἰκονομικούς καί κοινωνικούς συσχετισμούς πού θά δώσουν ὤθηση στήν χώρα. Ὡστόσο στήν πραγματικότητα ὁ κύριος Μητσοτάκης μέ τήν διαδικασία ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος ἔθεσε ἕναν προφανῆ προσωπικό ἐκλογικό στόχο: νά συσπειρώσει τό μάξιμουμ τῶν φιλελεύθερων καί κεντρώων δυνάμεων γύρω ἀπό τήν ἡγεσία του ἐν ὄψει τῶν διαγραφομένων ἐκλογῶν οἱ ὁποῖες κατά τά φαινόμενα ἐπισπεύδονται γιά τό φθινόπωρο. Τό Σύνταγμα προφανῶς ἔχει ἀνάγκη ἀναθεωρήσεως καί αὐτή τή φορά μάλιστα μιᾶς ἱστορικῆς ἀναθεωρήσεως πού θά ἔπρεπε νά ἀγγίξει τά θεμέλια τοῦ πολιτεύματος, καθώς ἡ πίεση γιά τή μεταρρύθμισή του ἔρχεται γιά πρώτη φορά ἀπ’ εὐθείας ἀπό τόν ἴδιο τόν λαό. Δέν εἶναι μιά κλειστή νομική διαδικασία τεχνικοῦ χαρακτῆρα. Ἄν στό παρελθόν συγκλόνισαν τούς δρόμους καί τίς πλατεῖες τῶν Ἀθηνῶν τά συνθήματα γιά τό ἀκροτελεύτιο ἄρθρο τοῦ Συντάγματος τό 114, σήμερα πού ὑπάρχει γενικευμένη αἴσθηση ὅτι ἡ διαφθορά κυβερνᾶ τό Δημόσιο, ἔρχεται ἀπό τά κάτω ὡς λαϊκή ἀπαίτηση τό αἴτημα γιά ἀλλαγή τοῦ ἄρθρου 86.
Ἡ πλήρης κατάργηση τοῦ ἄρθρου 86 αὐτή τή στιγμή καί ἡ ἀνάθεση τῆς ἔρευνας ποινικῶν εὐθυνῶν πολιτικῶν ἀπό τήν ἀρχή ἕως τό τέλος σέ δικαστές εἶναι ὁ ἐφιάλτης τοῦ πολιτικοῦ συστήματος μέσα σέ μιά ἀτμόσφαιρα πού ἀπαιτεῖ ἡ ριζική ἀλλαγή γιά ὅλους τούς θεσμούς, τῆς δικαιοσύνης περιλαμβανομένης. Ἐμεῖς θά προσθέταμε ὅμως καί τῆς ἴδιας τῆς δομῆς τοῦ πολιτεύματος καθώς ἡ προεδρευόμενη κοινοβουλευτική Δημοκρατία ἀπό τό 1985 καί μετά, μέ ὁρισμένες ἐξαιρέσεις (Καραμανλῆς, Στεφανόπουλος, Παυλόπουλος) ἀπέτυχε ὡς ρυθμιστής, καθώς ἡ προεδρική ἐξουσία, ἰδίως ἀπό τό 2019 καί μετά (μονοκομματικός Πρόεδρος μέ τήν τότε ἀναθεώρηση τῆς ΝΔ) οὐσιαστικά εἶναι παράρτημα τῆς κυβερνητικῆς ἐξουσίας. Ἡ ἀναθεώρηση τοῦ 2019 γιά ἐκλογή Προέδρου μέ ἁπλή πλειοψηφία τῶν 151 εἶναι συμπλήρωμα τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ 1986 τοῦ Ἀνδρέα Παπανδρέου. Πρῶτα ἀφαιρέθηκαν οἱ ἁρμοδιότητες ἀπό τόν ἀνώτατο ἄρχοντα, ἔπειτα τό διακομματικό κῦρος καί ἡ ἀνεξαρτησία.
Ἄν καί ἐπιφυλασσόμαστε νά μελετήσουμε μέ προσοχή σέ ὅλο της τό εὖρος τήν παρέμβαση πού ἀνακοίνωσε χθές ὁ πρωθυπουργός ὅταν θά διαμορφωθεῖ τό τελικό κείμενο τῆς προτάσεως τῆς ΝΔ, αἰσθανόμαστε μέ βάση τήν πληροφόρηση πού ἔχουμε ἀπό τόν περασμένο Νοέμβριο καί σᾶς τήν μεταφέραμε ἐγκαίρως, ὅτι ἡ βασική προτεραιότητα τοῦ κυρίου Μητσοτάκη στόν δρόμο πρός τίς ἐκλογές εἶναι νά χρησιμοποιήσει ὅπως ὁ Ἀνδρέας Παπανδρέου τό Σύνταγμα γιά νά ὑπηρετήσει τούς συγκυριακούς ἐκλογικούς τους στόχους. Ὡς ὕστατη προσπάθεια γιά νά ἀνασυστήσει τό ἀπογοητευμένο φιλελεύθερο κέντρο ὡς μεταρρυθμιστικό μέτωπο ἀπέναντι στίς δυνάμεις τῆς λεγόμενης στασιμότητας. Καί στό πλαίσιο αὐτό θά ἐντάξει καί ρυθμίσεις πού θά ἀλλάξουν τίς δομές τῆς οἰκονομίας ὅπως ἡ ἀπαγόρευση τνῶ κρατικοποιήσεων οἱ ὁποῖες μέ τό Σύνταγμα τοῦ 1974 ἦταν ὁ μοχλός στά χέρια τῆς τότε κυβέρνησης γιά νά ἀνακτήσει τόν ἔλεγχο τῆς οἰκονομίας ἀπό τήν κρατικοδίαιτη διαπλοκή τῆς ἐποχῆς.
Τό πρόβλημα εἶναι ὅτι ἀπό τό 2019 πού ἡ κυβέρνηση ἐπιχείρησε τήν πρώτη παρέμβασή της στό Σύνταγμα μέχρι τώρα ἔχει τρέξει πάρα πολύ νερό στ’ αὐλάκι. Φυσσοῦν πάρα πολύ ἰσχυροί ἄνεμοι στήν κοινωνία καί στήν ἀτμόσφαιρα, καί οἱ διατάξεις τίς ὁποῖες φέρνει πρός συζήτηση ἡ κυβέρνηση γιά τούς θεσμούς μᾶλλον ὑπολείπονται τῆς μεγάλης λαϊκῆς ἀπαιτήσεως. Τό πολιτικό σύστημα ἀναγνωρίζει ὅτι δέν μπορεῖ νά τά φέρει εἰς πέρας ἄν δέν δώσει ἀπαντήσεις στό αἴτημα γιά τήν ἔξοδο ἀπό τήν ἠθική χρεοκοπία τῆς χώρας, ὡστόσο γιά τήν προστασία τοῦ ἑαυτοῦ του καί τῶν μελῶν του προωθεῖ ρυθμίσεις οἱ ὁποῖες ἀναγνωρίζονται ὡς ἡμίμετρα ἀπό τούς πολῖτες. Δέν εἶναι ἀπάντηση στήν ἀτιμωρησία διεφθαρμένων πολιτικῶν ἡ διατήρηση τῆς προνομίας τοῦ πολιτικοῦ κόσμου νά ἀποφασίζει ὁ ἴδιος μέσῳ τῆς Βουλῆς ἄν θά διώκει τόν ἑαυτό του, ἀκόμη καί ἄν ἀφεθοῦν ἐλεύθεροι νά ἐλέγχουν στήν προανάκριση τούς Ὑπουργούς οἱ εἰσαγγελεῖς. Δέν εἶναι ἀπάντηση στό αἴτημα νά μήν διορίζει τό ὑπουργικό συμβούλιο τούς ἀνώτατους δικαστές ἤ ὅποια ἐπιφανειακή βελτίωση τῆς ἰσχύουσας διατάξεως. Τό Σύνταγμα εἶναι κάτι πιό μόνιμο ἀπό τούς περιστασιακούς τακτικισμούς τοῦ ἑκάστοτε πρωθυπουργοῦ. Τό Σύνταγμα δέν εἶναι σημαία εὐκαιρίας γιά τήν μείωση τῶν πολιτικῶν ἀπωλειῶν ἑνός κόμματος, ἀλλά θεσμός ἀνορθώσεως τῆς πατρίδας μας.
Σέ κάθε περίπτωση: Τά λαϊκά ἀντίμετρα εἶναι ἰσχυρότερα ἀπό τά θεσμικά ἡμίμετρα.
Μ.Η.Τ. 232122