Ο ΘΕΙΟΣ ΠΑΥΛΗΣ

Ἀπό τό ἀρχεῖο τῆς «Ἑστίας», 9 Μαΐου 1924

Ὅταν δέν ἔχῃ κανείς τίποτε καλλίτερον νά κάμῃ μέσα εἰς ἕνα σαλόνι, περιεργάζεται τάς εἰκόνας τοῦ τοίχου, ἀκόμη καί ἄν δέν εἶνε ἄξιαι περιεργασίας.

-Καί αὐτή ἡ παλαιά προσωπογραφία, κυρία μου;

-Εἶνε ὁ θεῖος ὁ Παυλῆς. Ὁ καϋμένος ὁ θεῖος ὁ Παυλῆς.

-Ὁ καϋμένος ὁ θεῖος! Τί εὐχαριστημένος ποῦ θά εἶνε νά βρίσκεται μέσα στούς δικούς του! Καί δέν μοῦ λέτε, σᾶς παρακαλῶ, κυρία μου. Εἶνε ἀδελφός τοῦ πατέρα σας ἤ τῆς μητέρας σας;

-Ὄχι δά! Μᾶλλον φαίνεται νά εἶνε πρῶτος ἐξάδελφος τοῦ παπποῦ μου.

-Φαίνεται; Ὥστε δέν εἶσθε βεβαία;

-Πῶς νά εἶμαι βεβαία ὕστερα ἀπό ἑκατό χρόνια, ποῦ πέθανε ὁ ἄνθρωπος;

-Παλῃά ἱστορία, δηλαδή…

-Πολύ παλῃά!

-Εἴπατε, λοιπόν, δέν εἶνε πρῶτος ἐξάδελφος τοῦ παπποῦ σας…

-Σᾶς εἶπα, ὅτι δέν εἶμαι βεβαία.

Κἄποια θεία μου, ποῦ εἶνε πειό ἐνήμερη στό γεννεαλογικό μας δένδρο, ἰσχυρίζεται ὅτι εἶνε δεύτερος ἐξάδελφος τῆς γιαγιᾶς μας. Ἐννοεῖτε ὅμως, ὅτι, τό κάτω-κάτω τῆς γραφῆς, τό πρᾶγμα δέν ἔχει μεγάλη σημασία. Τό γεγονός εἶνε, ὅτι ἐμεῖς, ἀπό μικρά παιδιά, τόν ξέρομε ὡς θεῖο Παυλῆ. Καί ᾑ ὑπηρέτριες ἀκόμη.

-Ξεσκονίζουν, δηλαδή, κι’ αὐτές τό θεῖο Παυλῆ…

-Ἀκριβῶς! Ὅλοι τόν περιποιούμεθα καί τόν ἀγαποῦμε ὡς θεῖον Παυλῆ.

-Πολύ φυσικά. Μιά φορά, πού τόν εὑρήκατε ἀπό τούς γονεῖς σας…

-Δηλαδή δέν τόν βρήκαμε ἀκριβῶς ἀπό τούς γονεῖς μας. Ὁ καϋμένος ὁ θεῖος ἔκαμε φαίνεται τόν γῦρο του στά σπίτια πολλῶν ἀπογόνων, πρίν καταλήξῃ σ’ ἐμᾶς. Ἀπό κάθε σπίτι, ποῦ διελύετο, ἐπερνοῦσε σέ ἄλλο. Τελευταῖοι φαίνεται ὅτι τόν ἐκληρονόμησαν οἱ γονεῖς μου, ἀπό κἄποιον ἐξάδελφο τῆς μητέρας μου, ποῦ πέθανε ἄκληρος.

Ἀρκετά εἴχαμεν ἐνασχοληθῇ μέ τόν θεῖον Παυλῆν. Ἡ φίλη κυρία ὅμως ἤθελε, φαίνεται, νά ἐνασχοληθοῦμεν ἀκόμη περισσότερον καί, κυρίως, πρακτικώτερον.

-Δέν μοῦ λέτε, ἀλήθεια; μοῦ εἶπεν ἀποτόμως. Ἔχει ἀξίαν, κατά τήν γνώμην σας, αὐτή ἡ εἰκόνα;

-Συγγενικήν, βεβαίως! ἀπήντησα.

-Ἐκτός τῆς συγγενικῆς;

-Τί ἐννοεῖτε, κυρία μου;

-Ἐννοῶ, ἄν ἔχῃ ἀξίαν ὡς ἔργον, ὡς παλαιά τέχνη;

-Ἀστειεύεσθε, κυρία μου; Τί ἀξίαν θέλετε νά ἔχῃ μιά τέτοια κρούπ. Δέν ἔχει καμμίαν ἀπολύτως!

Ἡ φίλη κυρία ἄρχισε νά μελαγχολῇ.

-Εἶσθε βέβαιος;

-Χωρίς νά εἶμαι κανένας ξεχωριστός ἐξπέρ, μπορῶ νά σᾶς βεβαιώσω ὑπευθύνως, ὅτι δέν ἔχει καμμιάν ἀπολύτως ἀξίαν.

-Περίεργον! Ὅλοι στό σπίτι εἴχαμε τήν ἰδέα, ὅτι πρόκειται περί ἔργου κἄποιου μεγάλου ζωγράφου τῆς Ἀναγεννήσεως ἤ, τοὐλάχιστον, κανενός μαθητοῦ του.

-Δυστυχῶς, οὔτε τοῦ περιβολάρη του!

-Ὥστε, ἄδικα τόν ἔχουμε ἐδῶ μέσα καί τόν ξεσκονίζουμε;

-Αὐτό εἶνε ζήτημα οἰκογενειακῆς φύσεως. Δέν ἐπεμβαίνω.

-Θέλετε νά πῆτε, δηλαδή, ὅτι ὁ θεῖος Παυλῆς δέν εἶνε παρά…

-Ὁ θεῖος Παυλῆς. Τί ἄλλο θέλετε νά εἶνε ὁ δυστυχής;

-Πιστεύετε, λοιπό, ὅτι δέν μπορεῖ νά βρεθῇ κανένας ἀματέρ, κανένα Μουσεῖο, καμμιά Πινακοθήκη νά προσφέρουν κάποιο ποσόν γι’ αὐτόν;

-Οὔτε πεντάρα, κυρία μου!

-Ἄν τόν ἐστέλναμε στό Παρίσι;

-Καί στό Πεκῖνον ἄν τό στείλετε, κυρία μου, θά χάσετε τά ἔξοδά σας.

-Δέν ἀστειεύεσθε, λοιπόν;

-Οὐδέποτε ὡμίλησα σοβαρώτερα στή ζωή μου.

Ἡ φίλη κυρία ἔρριψεν ἕνα τρομερόν βλέμμα πρός τόν θεῖον Παυλῆν καί ταυτοχρόνως ἐπίεσε νευρικά τό κουμπάκι τοῦ ἠλεκτρικοῦ κουδουνιοῦ.

-Ἄκουσ’ ἐδῶ Σοφία! εἶπε εἰς τήν ὑπηρέτριαν, ποῦ ἔσπευσε νά ζητήσῃ τάς διαταγάς της. Αὔριο τό πρωί νά κατεβάσῃς αὐτήν τήν μουντζούρα ἀπό τόν τοῖχο καί νά τήν πετάξῃς στά σκουπίδια!

Ἡ πτωχή κοπέλλα ἔλαβεν ἕνα ὕφος τραγικῶς ἐκστατικόν.

-Τό θεῖο τόν Παυλῆ, κυρία μου;

-Μάλιστα! Αὐτόν τόν κύριο ἐκεῖ, ποῦ δέν ξέρουμε ἀπό ποῦ βαστάει ἡ σκούφια του. Αὔριο δέν θέλω νά τόν ξαναϊδῶ. Ἄκουσες;

Ὁ θεῖος ὁ Παυλῆς εἶχε καταδικασθῇ ὁριστικῶς καί τελεσιδίκως. Αὐτή ἦτο ἡ τελευταία ἡμέρα τῆς μακρᾶς του ζωῆς καί τῆς δόξης του!

Τό συμπέρασμα εἶνε, ὅτι, ἄν σκέπτεσθε νά ἀποκτήσετε ποτέ τήν προσωπογραφίαν σας, πρέπει νά τήν ἐμπιστευθῆτε εἰς καλόν ζωγράφον καί, πρό πάντων, νά μή ἐνδιαφέρεσθε ἄν θά σᾶς ὁμοιάσῃ ἤ δέν θά σᾶς ὁμοιάσῃ. Ὕστερ’ ἀπό ἑκατό χρόνια, κανένας ἀπόγονός σας δέν θά εἶνε εἰς θέσειν νά πιστοποιήσῃ τήν ἀσήμαντον αὐτήν λεπτομέρειαν. Ὅλοι ὅμως θά ἐνδιαφέρωνται διά τήν ἀξίαν τοῦ ἔργου. Ἄν ἀξίζῃ νά τήν ἀγοράσῃ κἄποιος εἰς μιάν καλήν τιμήν, θά ζήσετε αἰωνίως. Ἄν δέν ἀξίζῃ, θά ἀποθάνετε ἀδόξως, ὅπως ὁ θεῖος ὁ Παυλῆς.

ΠΑΥΛΟΣ ΝΙΡΒΑΝΑΣ