Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΜΑΣ ΕΙΣ ΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

Ἀπό τό ἀρχεῖο τῆς «Ἑστίας», 20 Μαΐου 1919

Παρέτυχα προχθές εἰς μίαν συνεδρίασιν τοῦ Συνεδρίου τῶν Ἐκπαιδευτικῶν Ἐπιθεωρητῶν, τό ὁποῖον ἐξακολουθεῖ νά συνέρχεται, ὡς γνωστόν, εἰς τήν αἴθουσαν τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρείας. Ὁμιλητής τῆς ἡμέρας ἦτο ὁ κ. Δ. Κοντογιάννης, ἐπιθεωρητής τῶν Δημοτικῶν Σχολείων Πειραιῶς, καί θέμα του ἡ νεωτέρα μας λογοτεχνία. Ὁ ὁμιλητής ἐπρόκειτο δηλαδή νά μυήσῃ τούς συναδέλφους του εἰς τήν λογοτεχνικήν μας ζωήν καί, εἰδικώτερον, μετά προηγηθείσας ὁμιλίας ἄλλων περί λυρικῆς Ποιήσεως, εἰς τό σύγχρονον Ἑλληνικόν Διήγημα.

Τό θαῦμα αὐτό, ἄν δέν ἀπατῶμαι, συμβαίνει πρώτην φοράν. Ἡ νέα μας λογοτεχνία, ἡ ὁποία, ὅπως πολύ χαρακτηριστικά παρετήρησεν ὁ ὁμιλητής, κατήντησε νά ζῇ σχεδόν εἰς τό περιθώριον τῆς ζωῆς, δέν εἶχεν, ὡς γνωστόν, εἴσοδον εἰς τό σχολεῖον, ὅπου μόνον οἱ ἀρχαῖοι συγγραφεῖς ἦσαν ἐπισήμως ἀνεγνωρισμένοι. Καί ἄν ἀκόμη εἰς μερικά ἀναγνωστικά βιβλία τῶν τελευταίων ἐτῶν ἐφιλοξενοῦντο χαριστικῶς μερικαί στερεότυποι πλέον σελίδες τῶν ἰδίων πάντοτε συγγραφέων, ὅσοι εἶχαν, ἐννοεῖται, τό καθαρεῦον ἔνδυμα γάμου, οἱ μικροί μαθηταί πολύ ἀτελῆ εἴδησιν ἐλάμβαναν περί τῶν νεωτέρων συγγραφέων τοῦ τόπου των, τοῦ ἔργου των καί τῆς σημασίας του. Καί τοῦτο, διότι πρῶτοι οἱ διδάσκαλοι δέν εἶχαν μεγαλειτέραν εἴδησιν περί τοῦ πράγματος ἀπό τούς μαθητάς των. Καί συνέβαινε τό παράδοξον καί ἐκπληκτικόν, ὥστε ὄχι πλέον ἁπλοῖ μαθηταί, ἀλλά καί φοιτηταί ἀκόμη τῆς Φιλολογίας, ἐρωτώμενοι ἀπό ξένους συναδέλφους των, παίζοντας εἰς τά δάκτυλα τούς συγχρόνους συγγραφεῖς τοῦ τόπου των, περί Ἑλλήνων συγγραφέων, νά μήν εἶνε εἰς θέσιν νά δώσουν τήν στοιχειωδεστέραν πληροφορίαν. Καί ὅμως ὑπετίθετο ὅτι εἰς τά σχολεῖα ἐδιδάσκετο καί ἡ νεωτέρα γλῶσσα καί ἡ νεωτέρα λογοτεχνία. Ἀλλά τῆς γλώσσης τά ὑποδείγματα εἰς ὅλον τόν κόσμον ποῖος τά δίδει; Ποῖος ἄλλος ἀπό τούς καλλιτέχνας τοῦ λόγου, οἱ ὁποῖοι καλλιεργοῦν τό γλωσσικόν ὄργανον εἰς ὄργανον ἐκφράσεως, πλουσίας καί ἁρμονικῆς, ἰδεῶν καί αἰσθημάτων;

Ἀλλ’ ἐνῷ παντοῦ καί οἱ Γραμματικοί ἀκόμη θεμελιώνουν τούς κανόνας των ἐπί τῶν κειμένων τῶν δοκίμων συγγραφέων τοῦ τόπου των –συγγραφέων λογοτεχνῶν, βεβαίως, καί ὄχι συντακτῶν ἐπιστημονικῶν ἐγχειριδίων ἤ δημοσιογραφικῶν ἄρθρων– σημειώνοντες καί ἐπί τοῦ ἐξωφύλλου ἀκόμη τῆς Γραμματικῆς των τά ὀνόματα τῶν συγγραφέων, οἱ ὁποῖοι τούς ἔδωκαν τόν κανόνα τῆς γραπτῆς γλώσσης, ἐδῶ ἡ γλῶσσα καί ἡ τέχνη τοῦ λόγου διδάσκεται ἐρήμην τῶν συγγραφέων, οἱ ὁποῖοι τήν δημιουργοῦν, τήν πλάττουν καί τήν καλλύνουν. Καί δι’ αὐτό ἀκριβῶς εἶπα, ὅτι μοῦ ἐπροξένησε κἄποιαν κατάπληξιν νά βλέπω ἕνα διδάσκαλον, ἕνα ἐπιθεωρητήν δημοτικῶν σχολείων, κάμνοντα ἐνώπιον τῶν συναδέλφων του ἱστορίαν καί κριτικήν τῆς νεωτέρας μας λογοτεχνίας, ὁμιλοῦντα πρός αὐτούς περί τῶν νέων μας διηγηματογράφων, χαρακτηρίζοντα τά ἔργα των καί προβαίνοντα εἰς ἀποκαλύψεις θησαυρῶν λογοτεχνικῶν, τούς ὁποίους οἱ περισσότεροι τῶν διδασκάλων –καί ὄχι βέβαια ἐξ ὑπαιτιότητός των– οὔτε φαντάζονται κἄν.

Εὐτυχῶς, ὁ ὁμιλητής εὑρέθη ὅσον ὀλίγοι πληροφορημένος περί τοῦ θέματός του καί εὑρῆκεν ἕνα ἀκροατήριον, τό ὁποῖον, ἄν κρίνῃ κανείς ἀπό τάς συχνάς καί ἐνθουσιώδεις ἐκδηλώσεις του, ὑπῆρξεν εὐνοϊκώτατα διατεθειμένον διά τάς ὡραίας ἀποκαλύψεις τοῦ ὁμιλητοῦ τῆς ἡμέρας. Εἶμαι δέ ὑποχρεωμένος νά ὁμολογήσω ὅτι ὁ νέος αὐτός διδάσκαλος ἐχειρίσθη τό θέμα του κατά τρόπον, ὁ ὁποῖος θά ἔκαμνε τιμήν καί εἰς ἕνα ἐξ ἐπαγγέλματος λογοτέχνην ἤ κριτικόν. Τό θέμα ἦτο βεβαίως εὐρύ καί δύσκολον. Εἰς μίαν ὥραν δέν ἠμπορεῖ κανείς νά ὁμιλήσῃ ἐπαρκῶς δι’ ἕνα κλάδον τῆς νεωτέρας μας λογοτεχνίας, ὁ ὁποῖος συμβαίνει νά εἶνε καί ὁ πλουσιώτερος καί ὁ χαρακτηριστικώτερος. Ἀλλ’ ὁ κ. Κοντογιάννης εὑρῆκε τρόπον ὄχι μόνον νά θίξῃ τό θέμα του εἰς γενικότητας καί ὑπαινιγμούς. Εὑρῆκεν ἕνα εὐτυχέστατον κέντρον τοῦ λόγου του. Καί μᾶς διηγήθη τόν τρόπον, μέ τόν ὁποῖον ἐμύησεν, εἰς ὀλίγους ἐξοχικούς περιπάτους, κἄποιον ἀμύητον νεαρόν του συνάδελφον, δανείζων εἰς αὐτόν μεθοδικῶς τά καλλίτερα σύγχρονα βιβλία τῆς βιβλιοθήκης του καί συζητῶν κατόπιν μαζῆ του ἐπί τῶν νεοελλήνων συγγραφέων καί τῶν καλλονῶν τῶν ἔργων των. Ἔτσι, μαζῆ μέ τόν νέον διδάσκαλον, ἐμυήθησαν, εἰς ὀλίγους χαριτωμένους περιπάτους, καί οἱ ἀμύητοι ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου του. Καί αὐτοί θά μυήσουν ἄλλους. Καί τό ἀποτέλεσμα δέν ἠμπορεῖ παρά νά εἶνε ἄξιον τοῦ σκοποῦ, ὑπό πᾶσαν ἔποψιν.

ΠΑΥΛΟΣ ΝΙΡΒΑΝΑΣ