H ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΕΩΝ

Ἀπό τό ἀρχεῖο τῆς «Ἑστίας», 26 Αὐγούστου 1923

Κἄποια Γαλλική ἐφημερίς παρατηρεῖ, ὅτι πολλοί ἐπιβάται τῶν σιδηροδρόμων, παρ’ ὅλας τάς ἀπειλητικάς ἀπαγορεύσεις, τάς τοιχοκολλημένας ἐντός τῶν ὀχημάτων ἐξακολουθοῦν μέ κίνδυνον τῆς ζωῆς των νά βγάζουν τά κεφάλια των ἀπό τά παράθυρα, μέσα εἰς τάς σήραγγας. Τοῦτο, προσθέτει, πρέπει ν’ ἀποδοθῇ καί εἰς τήν ὑπερβολικήν ζέστην, ποῦ ὑπάρχει συνήθως μέσα εἰς τάς σήραγγας, ἀλλά, πρό πάντων, εἰς τό στερεότυπον ὕφος τῶν ἀπαγορευτικῶν ἐπιγραφῶν. Μέ τό νά διαβάζουν, δηλαδή, συνεχῶς ἐπί ὁλόκληρα ἔτη οἱ ἐπιβάται τήν ἰδίαν ἀπειλήν, συνηθίζουν βαθμηδόν νά πιστεύουν, ὅτι πρόκειται περί φανταστικοῦ κινδύνου. Καί τόν περιφρονοῦν!

Τό εἶδος αὐτό τῆς ψυχολογίας δέν μᾶς εἶνε ἄγνωστον καί ἐδῶ. Ὅταν ἐπρωτοφανερώθηκαν εἰς τούς στύλους τῆς ἠλεκτρικῆς διοχετεύσεως αἱ λέξεις: «Κίνδυνος -Θάνατος», ὁ κόσμος εἶχε καταληφθῇ ἀπό πανικόν. Οἱ διαβάται ἐνόμιζαν πώς ἔβλεπαν τόν Θάνατον ἐμπρός των. Ποῦ νά πλησιάσῃ κανείς τόν τρομερόν στῦλον; Ὅλοι ἐπερνοῦσαν ἀπό μακρυά καί μερικοί ἐφοβοῦντο μάλιστα νά κυττάξουν πρός τό μέρος του.

-Μά εἶνε φρόνιμο, κύριε –ἐνθυμοῦμαι, ποῦ μέ εἶχε ἐρωτήσει κάποιος– νά στήσουν τίς παγίδες αὐτές τοῦ θανάτου μέσα στούς δρόμους; Καί ἄν, κατά τύχη ἀγγίξῃ τούς στύλους αὐτούς κανένα παιδί ἤ κανένας ἀγράμματος, ποῦ δέν ξέρει νά διαβάσῃ, τί γίνεται; Ἐβάλθηκαν, λοιπόν, νά μᾶς σκοτώσουν.

– Ἀλλά, ἄνθρωπέ μου –τοῦ ἐξήγησα– κανένας κίνδυνος δέν εἶνε ν’ ἀγγίξῃ κανείς τό ξύλο. Τό ξύλο εἶνε κακός ἀγωγός τοῦ ἠλεκτρισμοῦ. Δέν μεταδίδει τό ρεῦμα. Ἡ εἰδοποίησις ἐννοεῖ τά σύρματα.

Καί ἐννοεῖ ἀκόμη τάς γραμμάς τοῦ Ἠλεκτρικοῦ σιδηροδρόμου, ὅπου κινδυνεύει νά πατήσῃ κανείς ἐπάνω εἰς τήν ἠλεκτροφόρον ράβδον.

Καί, διά νά τόν βεβαιώσω περί τοῦ πράγματος, ἀγκάλιασα περιπαθῶς τόν στῦλον μέ τήν τρομεράν ἐπιγραφήν. Ὁ ἄνθρωπος, τόσον ὀλίγον εἶχε πεισθῇ ἀπό τά λόγια μου καί τόσον πολύ ἐπίστευεν εἰς τήν ἐπιγραφήν, ὥστε ἔγινε διά μιᾶς κατάχλωμος καί ἐγύρισε τό πρόσωπόν του ἀπό τό ἄλλο μέρος, διά νά μή γίνῃ θεατής τῆς κεραυνοβολήσεώς μου. Λοιπόν ὁ ἴδιος ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος κατοικεῖ παρά τό Φάληρον καί ἐκεῖθεν τῆς γραμμῆς τοῦ Ἠλεκτρικοῦ, ὄχι μόνον δέν φοβεῖται πλέον τούς στύλους, ἀλλά καί, ἀντί νά διαπεραιωθῇ πρός τό μέρος, ὅπου κεῖται τό σπίτι του, διά τῆς γέφυρας, πηδᾷ, χάριν εὐκολίας, τά συρματοπλέγματα τῆς γραμμῆς, διασκελίζει τάς σιδηροδρομικάς ράβδους, καί τῆς ἠλεκτροφόρου συμπεριλαμβανομένης, καί φθάνει εἰς τό ἀντίθετον μέρος. Συνήθισε, δηλαδή, ἁπλούστατα, ὅπως λέγει ἡ Γαλλική ἐφημερίς, νά μή πιστεύῃ πλέον εἰς τόν «κίνδυνον -θάνατον» τῆς ἐπιγραφῆς. Τόν θεωρεῖ φανταστικόν. Πολύ δέ φοβοῦμαι, ἄν συνηθίσῃ ἀκόμη περισσότερον, ὅτι θά πατήσῃ, καμμιάν ὡραίαν δειλήν ἀφόβως καί εἰς τήν ἠλεκτροφόρον ράβδον ἀκόμη.

Διά τόν λόγον αὐτόν ἀκριβῶς, εἰς τήν Ἀμερικήν, ὄχι μόνον ἀλλάζουν συχνά τάς ἀπαγορευτικάς αὐτάς ἐπιγραφάς, ἀλλά διά νά κινοῦν τήν προσοχήν καί τόν φόβον τῶν ἀνθρώπων μέ κάτι νέον καί ἀσυνήθιστον ἑκάστοτε, μεταχειρίζονται εἰς τό ὕφος τῶν ἐπιγραφῶν αὐτῶν εἰκόνας κτυπητάς καί παραδόξους. Ἔτσι εἰς μερικά ὀχήματα τῶν ὑπογείων Ἀμερικανικῶν σιδηροδρόμων ὁ ἐπιβάτης διαβάζει πινακίδας, συντεταγμένας ὡς ἑξῆς: «Τό κεφάλι σας εἶνε ξερό, κύριε ἐπιβάτα. Τό παραδεχόμεθα. Ὁπωσδήποτε, εἶνε ὀλιγώτερον ξερό ἀπό τούς θόλους τῶν γεφυρῶν καί τῶν σηράγγων. Τά στερεά δέ τοιχώματα εὑρίσκονται μόλις εἰς ἀπόστασιν ἕξ δακτύλων ἀπό τά ὀχήματα. Μή στέκεσθε, λοιπόν, ὄρθιοι ἐπάνω εἰς τάς ἀναβάθρας. Ἄλλως ἡ Ἑταιρεία θά σᾶς θεωρήσῃ ὑπευθύνους διά κάθε ζημίαν, ποῦ θά προκαλέσετε εἰς τά τεχνικά ἔργα καί τά σήματα τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς. Οὔτε τά μέν, οὔτε τά δέ εἶνε ἀσφαλισμένα ἐναντίον τυχαίων ἀτυχημάτων.»

Μέ ἀνάλογον ὕφος, λοιπόν, προτείνω νά ἀνακαινίζωνται κάθε τόσον καί αἱ ἀπαγορευτικαί ἐπιγραφαί, τάς ὁποίας κανείς πλέον δέν προσέχει εἰς τάς Ἀθήνας. Καί προσφέρω ἕνα ὑπόδειγμα, ἐπί τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ἠμποροῦν νά ἀνακαινισθοῦν καί ὅλα τά ἄλλα στερεότυπα κείμενα: «Μή φτύνετε εἰς τό πάτωμα τοῦ ὀχήματος. Ἐάν σᾶς εἶνε ἀπαραίτητον νά τό κάμετε, μπορεῖτε νά φτύσετε εἰς τό ταβάνι τοῦ ὀχήματος».

Καί ἐπειδή κάθε Ἕλλην γνωρίζει, ὅτι «ὅποιος φτεῖ στόν οὐρανό» ἤ στό ταβάνι «φτεῖ στό πρόσωπό του», ὑπάρχει ἐλπίς κάτι νά γίνῃ ἐπί τέλους. Ἐνῷ μέ τό στερεότυπον: «Μή πτύετε!»… νομίζει κανείς ἀπό τόσον καιρόν, ποῦ τό διαβάζει καί μέ τήν γλῶσσαν, εἰς τήν ὁποίαν εἶνε γραμμένον, ὅτι ἀπευθύνεται πρός τούς συγχρόνους τοῦ Περικλέους, οἱ ὁποῖοι δέν φτύνουν πλέον οὔτε ἐπάνω, οὔτε κάτω, ἐνῷ θά ἠμποροῦσαν νά φτύνουν τούς ἀπογόνους των.

ΠΑΥΛΟΣ ΝΙΡΒΑΝΑΣ