«Ἡ νοσταλγία τοῦ παρελθόντος δέν εἶναι στρατηγική»

Aπό τήν πράγματι ἐνδιαφέρουσα ὁμιλία τοῦ Πρωθυπουργοῦ τοῦ Καναδᾶ Μάρκ Κάρνεϋ θά κρατήσουμε μιά φράση.

Ὅτι «ἡ νοσταλγία γιά τό παρελθόν δέν συνιστᾶ στρατηγική γιά τό μέλλον». Διότι τό πρόβλημα καί τό θεμελιῶδες σφάλμα τῶν περισσοτέρων ἡγετῶν τοῦ κόσμου εἶναι ὅτι παραμένουν προσκεκολλημένοι στό παρελθόν καί ἀρνοῦνται νά ἀποδεχθοῦν (πόσῳ μᾶλλον νά σχεδιάσουν) τό μέλλον.

• Tοῦ Εὐθ. Π. Πέτρου

Ἀπεναντίας ἐλπίζουν ὅτι τό παρελθόν τό ὁποῖο νοσταλγοῦν μέ κάποιον τρόπο θά ἐπιστρέψει. Ὅπως ὅμως «τά ποτάμια δέν γυρίζουν πίσω», οὔτε ὁ χρόνος γυρίζει πίσω οὔτε καί ἄν διαταραχθοῦν οἱ ἰδανικές γιά κάποιους διεθνεῖς συνθῆκες μπορεῖ νά ἀποκατασταθοῦν. Ἡ Ἱστορία διδάσκει ὅτι οἱ περίοδοι ἠρεμίας καί πραγματικῆς συνεννοήσεως στόν κόσμο δέν κρατοῦν πολύ. Ἀπεναντίας αὐτές οἱ περίοδοι δημιουργοῦν τίς προϋποθέσεις γιά ἀνατροπές.

Οἱ ἰσορροπίες στόν κόσμο εἶναι συνήθως ἀσταθεῖς. Καί καθώς οἱ περίοδοι τῆς ἠρεμίας καί τῆς εὐημερίας δημιουργοῦν χαλαρότητα, ἀρκεῖ αὐτή νά ὁδηγήσει σέ ἀβλεψίες καί ἐσφαλμένες ἐκτιμήσεις, ἐξ αἰτίας τῶν ὁποίων οἱ ἰσορροπίες θά ἀνατραποῦν. Πρέπει νά εἶναι κανείς τόσο ἀνιστόρητος ὅσο ὁ Φουκουγιάμα, γιά νά πιστέψει καί νά διαλαλήσει ὅτι ἦλθε «τό τέλος τῆς Ἱστορίας» καί ὅτι ἐφ’ ἑξῆς τά πράγματα θά ἀκολουθοῦν μιά προδιαγεγραμμένη πορεία. Μιά πεπατημένη.

Ἤδη βλέπουμε τίς ἀνατροπές. Καί βλέπουμε καί τήν προσήλωση πολλῶν ἡγετῶν μεγάλων καί μικρῶν κρατῶν ὅσο καί διεθνῶν ὀργανισμῶν σέ αὐτό πού ὀνομάζομε παρελθόν.

Καί τοῦτο ἰσχύει γιά τήν Εὐρωπαϊκή Ἕνωση περισσότερο ἀπό ὅ,τι γιά ὁποιονδήποτε ἄλλον. Εἶναι πολλά χρόνια τώρα πού συνθῆκες οἱ ὁποῖες συνέτειναν στήν δημιουργία τῆς Ἑνώσεως ἔχουν παύσει νά ὑπάρχουν. Ἡ ΕΕ λοιπόν πρέπει εἴτε νά μετεξελιχθεῖ γιά νά προσαρμοσθεῖ στά νέα δεδομένα εἴτε νά παύσει νά ὑπάρχει. Μέ τήν σημερινή της μορφή ἀποτελεῖ μιά τροχοπέδη στήν ἀπελευθέρωση τῶν μελῶν της ἀπό τό παρελθόν, ὥστε νά διαμορφώσουν στρατηγική γιά τό μέλλον. Διότι ἡ ἴδια ἡ ΕΕ στρατηγική δέν ἔχει.

Οἱ ἡγέτες της ἁπλῶς προσπαθοῦν νά βάζουν ὑποστυλώματα σέ ἕνα οἰκοδόμημα πού καταρρέει καί πάλι εἶναι πολύ ἀμφίβολο ἄν συνειδητοποιοῦν ὅτι αὐτό τό οἰκοδόμημα καταρρέει. Ὅτι χάνεται ἡ γῆ κάτω ἀπό τά πόδια τους. Ἄλλως τε γραφειοκράτες εἶναι. Δέν εἶναι ἡγέτες. Δέν μποροῦμε νά περιμένουμε νά ἐπιδείξουν πνεῦμα καί χαρακτηριστικά ἡγεσίας. Ἡγέτες ἦσαν ἐκεῖνοι οἱ εὐρωπαϊστές οἱ ὁποῖοι ξεκίνησαν τήν Κοινότητα Ἄνθρακος καί Χάλυβος, τήν ὁποία μετεξέλιξαν, τήν κατάλληλη στιγμή, στήν Εὐρωπαϊκή Οἰκονομική Κοινότητα. Ἡγέτες ἦσαν ἀκόμη καί αὐτοί πού ὁδήγησαν τήν ΕΟΚ νά ἐξελιχθεῖ στήν Εὐρωπαϊκή Ἕνωση. Ἐγνώριζαν πολύ καλά ὅτι ἡ κίνησις αὐτή ἦταν ἰδιαιτέρως τολμηρή, ἀλλά πῆραν τό λελογισμένο ρίσκο νά προχωρήσουν πιστεύοντας ὅτι καί οἱ διάδοχοί τους θά εἶχαν τήν διορατικότητα νά ἀντιληφθοῦν τίς ἀλλαγές στόν κόσμο καί νά προσαρμόσουν ἀναλόγως καί τήν ΕΕ. Ὅμως συνέβη κάτι πολύ διαφορετικό.

Ἡ ΕΕ ἔπαυσε νά εἶναι ἕνα εὐέλικτο ὄργανο πού λειτουργεῖ γιά τήν εὐημερία τῶν κρατῶν-μελῶν της καί τῶν πολιτῶν τους. Κατέστη ἕνας δυσλειτουργικός «δεινόσαυρος» πού ὑπάρχει εἰς βάρος τῶν μελῶν του. Καί δέν ἐννοοῦμε οἰκονομικῶς. Τό πρόβλημα εἶναι ὅτι μεταφέρει τήν δυσκαμψία καί τήν ἀνικανότητα ἐγκαίρου λήψεως ἀποφάσεων, πού πλέον χαρακτηρίζει τίς Βρυξέλλες, καί σέ ὅλες τίς πρωτεύουσες τῶν κρατῶν-μελῶν. Ἴσως ἔτσι ἐξηγεῖται καί τό πῶς πολλές εὐρωπαϊκές χῶρες ἀπέτυχαν πρίν ἑνάμισυ χρόνο νά δοῦν τό προφανές, ὅτι δηλαδή ὁ Ντόναλντ Τράμπ ἐπελαύνει καί θά εἶναι ὁ ἑπόμενος Πρόεδρος τῶν ΗΠΑ. Τό χειρότερο, δέν ἠδυνήθησαν νά διαβλέψουν τίς συνθῆκες πού ἔφερναν τόν Τράμπ στήν ἐξουσία. Πού εἶναι ἀνάλογες μέ τίς συνθῆκες πού φέρνουν στήν Εὐρώπη τήν ἐπέλαση τῆς λεγομένης Ἀκροδεξιᾶς. Ὅπως ἀποτυγχάνουν τώρα νά κατανοήσουν τήν τακτική πού ἔχει υἱοθετήσει προκειμένου νά ἐπιτύχει τούς στόχους τούς ὁποίους ἔχει περιγράψει στήν καταγραφή τῶν στρατηγικῶν προτεραιοτήτων τῶν ΗΠΑ.

Ὁ Ἀμερικανός Πρόεδρος δέν ἔχει κρύψει οὔτε τίς προθέσεις οὔτε τήν στρατηγική του. Τό ἐρώτημα εἶναι ἄν αὐτοί πού τίς διάβασαν κατάλαβαν τί ἀκριβῶς θέλει νά κάνει. Καί τώρα πού τό κάνει «πέφτουν ἀπό τά σύννεφα»! Διότι ἐν τέλει στρατηγική γιά τό μέλλον ὁ Τράμπ ἔχει. Ὅπως ἔχουν καί ὁ Πούτιν καί ὁ Σί Τζιπίνγκ. Πού φαίνεται ὅτι μέσῳ «ὑπογείων διαδρομῶν» ἔχουν διαμορφώσει τίς μεταξύ τους ἰσορροπίες καί ἔχουν θέσει τίς βάσεις γιά τήν νέα Γιάλτα. Ἀντί λοιπόν νά νοσταλγοῦμε τήν «παλιά» Γιάλτα, ἄς δοῦμε τό μέλλον μέ καθαρό μάτι, ὥστε νά διαμορφώσουμε μιά βιώσιμη στρατηγική γιά τήν χώρα καί γιά τήν Εὐρώπη.