Ἑλλάδα-ΗΠΑ: Σχέση χωρίς ἀνταπόδοση

ΟΙ Ελληνοαμερικανικές σχέσεις τῆς τελευταίας δεκαετίας ἀποτελοῦν μία ἀπό τίς σταθερότερες καί πιό συνεκτικές συνεργασίες στήν Ἀνατολική Μεσόγειο.

Ἡ Ἑλλάδα ἔχει ἐπιλέξει νά τοποθετηθεῖ καθαρά στόν δυτικό πυλῶνα ἀσφάλειας, καί αὐτή ἡ ἐπιλογή ἀποτελεῖ συνειδητή στρατηγική στάση. Προκύπτει ἀπό τήν ἀνάγκη προστασίας σέ μιά περιοχή ὅπου οἱ ἰσορροπίες μεταβάλλονται καί ὅπου ἡ ἔνταση, ἡ ἀστάθεια καί οἱ ἀνταγωνισμοί συνυπάρχουν. Στό πλαίσιο αὐτό ἡ χώρα ἔχει παραχωρήσει κρίσιμες στρατιωτικές διευκολύνσεις, ἔχει ἐνισχύσει τήν ἀμερικανική παρουσία ἀπό τήν Κρήτη μέχρι τήν Θράκη καί ἔχει μετατραπεῖ σέ βασική πύλη γιά τή ροή ὑγροποιημένου φυσικοῦ ἀερίου πρός τήν Εὐρώπη. Ἡ σχέση παρουσιάζεται ὡς σχέση ἐμπιστοσύνης. Τό ἐρώτημα εἶναι ἄν παρουσιάζεται καί ὡς σχέση ἀνταπόδοσης.

• Tοῦ Μιχάλη Σάλλα*

Σέ μιά περίοδο κατά τήν ὁποία ἡ γεωπολιτική ἀξία τῆς Ἑλλάδας αὐξήθηκε αἰσθητά, θά περίμενε κανείς ἀντίστοιχα ὀφέλη σέ οἰκονομικό καί ἀμυντικό ἐπίπεδο. Ἡ πραγματικότητα εἶναι σύνθετη. Ἡ Ἑλλάδα ἔχει κερδίσει κῦρος καί ἀναβαθμισμένο ρόλο στήν Οὐάσιγκτον. Ἔχει καθιερωθεῖ ὡς παράγοντας σταθερότητας σέ μιά περιοχή ὅπου ἡ Τουρκία κινεῖται συχνά ἀντιφατικά. Τά κέρδη αὐτά ἔχουν ἀξία, ἀλλά παραμένουν ἄυλα καί δέν μετατρέπονται μέ τήν ἴδια ἔνταση σέ ἁπτά ὀφέλη γιά τήν ἑλληνική οἰκονομία καί ἄμυνα.

Τό ἐνεργειακό πεδίο εἶναι ἐνδεικτικό. Ἡ Ἑλλάδα ἀγοράζει ἀμερικανικό ὑγροποιημένο φυσικό ἀέριο χωρίς προνομιακή τιμολόγηση καί χωρίς μακροπρόθεσμα συμβόλαια πού θά ἐξασφάλιζαν σταθερότητα τιμῶν. Ἡ χώρα ἐπωφελεῖται ἀπό τή γεωγραφική της θέση, ὄχι ὅμως ἀπό εἰδικές διμερεῖς ρυθμίσεις πού θά μποροῦσαν νά μειώσουν τό ἐνεργειακό κόστος. Ἡ μετατροπή τῆς Ἑλλάδας σέ περιφερειακό κόμβο ἀποτελεῖ ὄφελος, ἀλλά δέν συνιστᾶ ἀνταπόδοση ἀνάλογη τῶν παραχωρήσεων πού προσφέρει.

Ἀντίστοιχη εἰκόνα παρουσιάζεται στό ἀμυντικό πεδίο. Ἡ Ἑλλάδα ἀποκτᾶ πρόσβαση σέ ὑψηλή τεχνολογία, ἐνισχύει τήν ἐπιχειρησιακή της ἱκανότητα, ἀλλά συχνά μέ μεγάλο οἰκονομικό βάρος. Οἱ παραδόσεις τῶν ὁπλικῶν συστημάτων καθυστεροῦν, καί ἡ συμμετοχή τῆς ἑλληνικῆς ἀμυντικῆς βιομηχανίας παραμένει περιορισμένη. Ἡ παρουσία ἀμερικανικῶν δυνάμεων στίς βάσεις παρέχει ἀποτρεπτική ἀξία, ἀλλά δέν συνοδεύεται ἀπό σαφεῖς δεσμεύσεις ὡς πρός ζητήματα κυριαρχίας. Ἡ συνεργασία εἶναι σημαντική, ἀλλά ὄχι ἰσόρροπη.

Ἡ ἀνισορροπία αὐτή συνδέ-εται καί μέ τόν τρόπο πού ἡ Ἑλλάδα συμμετέχει στίς διαπραγματεύσεις. Ἡ χώρα προσφέρει διευκολύνσεις ὡς αὐτονόητη ἔνδειξη ἀξιοπιστίας, χωρίς νά τίς συνδέει μέ συγκεκριμένα ἀνταλλάγματα. Ἐμφανίζεται πρόθυμη καί συνεπής, ἀλλά ὄχι διεκδικητική. Αὐτό ὁδηγεῖ τίς Ἡνωμένες Πολιτεῖες νά θεωροῦν δεδομένη τήν ἑλληνική στάση. Καί μιά στάση πού θεωρεῖται δεδομένη σπάνια ἐπιβραβεύεται. Σέ αὐτό τό πλαίσιο ἡ γεω-οικονομική διάσταση ἀποκτᾶ ἰδιαίτερη σημασία. Οἱ ἀμερικανικές βάσεις στήν Ἑλλάδα δέν ἐξυπηρετοῦν μόνο περιφερειακούς στόχους. Ἐντάσσονται σέ ἕνα εὐρύτερο σύστημα πού ἐπιτρέπει στίς Ἡνωμένες Πολιτεῖες νά διατηροῦν ἐπιχειρησιακή ἱκανότητα στή Μέση Ἀνατολή καί στόν Κόλπο, ὅπου βρίσκονται τά σημαντικότερα ἐνεργειακά ἀποθέματα τοῦ πλανήτη. Οἱ βάσεις στή Σούδα καί τήν Ἀλεξανδρούπολη διευκολύνουν τήν ἀμερικανική παρουσία σέ μιά περιοχή ὅπου κρίνονται ὄχι μόνο στρατηγικά συμφέροντα, ἀλλά καί ἡ σταθερότητα τῶν πετρελαιοπαραγωγῶν κρατῶν.

Ἡ σταθερότητα αὐτή ἔχει ἄμεση οἰκονομική σημασία γιά τίς Ἡνωμένες Πολιτεῖες. Τό σύστημα τῶν πετροδολλαρίων, πού διαμορφώθηκε ἀπό τά μέσα τῆς δεκαετίας τοῦ ἑβδομήντα, δημιουργεῖ ἕναν κύκλο ὅπου ἡ ἀσφάλεια τῶν ἀραβικῶν κρατῶν συνδέεται μέ τή σταθερότητα τοῦ δολλαρίου. Οἱ χῶρες τοῦ Κόλπου τιμολογοῦν τό πετρέλαιο σέ δολλάρια καί ἐπενδύουν σημαντικό μέρος τῶν ἐσόδων τους σέ ἀμερικανικά ὁμόλογα, ἐνισχύοντας τήν ἀμερικανική οἰκονομία καί τή χρηματοδότηση τοῦ ἀμερικανικοῦ χρέους. Χωρίς σταθερότητα στήν περιοχή αὐτή, ἡ ἀμερικανική νομισματική ἰσχύς θά ἦταν πολύ πιό ἀδύναμη.

Στόν κύκλο αὐτό ἡ Ἑλλάδα λειτουργεῖ ὡς κρίσιμος κόμβος. Ἡ γεωγραφική της θέση δίνει στίς Ἡνωμένες Πολιτεῖες δυνατότητα ἄμεσης ἐπέμβασης σέ μιά περιοχή πού εἶναι θεμελιώδης γιά τή διεθνῆ οἰκονομική τάξη. Ἡ συμβολή τῆς Ἑλλάδας ἑπομένως δέν ἀφορᾶ μόνο τήν τοπική ἀσφάλεια. Ἐνισχύει τή σταθερότητα ἑνός συστήματος ἀπό τό ὁποῖο ὠφελεῖται ὁλόκληρη ἡ δυτική οἰκονομία καί ἰδίως ἡ ἀμερικανική.

Ἡ διαπίστωση αὐτή ἐνισχύει τήν ἀνάγκη γιά μιά πιό ὥριμη καί διεκδικητική ἑλληνική στρατηγική. Ἡ χώρα συνεισφέρει σέ κάτι πού ὑπερβαίνει τό διμερές ἐπίπεδο. Συμβάλλει στή διατήρηση ἑνός διεθνοῦς μηχανισμοῦ στόν ὁποῖο στηρίζεται ἡ ἀμερικανική ἰσχύς. Αὐτό δέν σημαίνει ὅτι ἡ Ἑλλάδα πρέπει νά ἀμφισβητήσει τή δυτική της πορεία. Σημαίνει ὅτι ἔχει κάθε δικαίωμα νά ζητήσει ἀνταπόδοση ἀνάλογη τῆς πραγματικῆς της ἀξίας.

Σέ μιά ἐποχή γεωπολιτικῶν ἀνακατατάξεων ἡ Ἑλλάδα ἔχει περισσότερα νά κερδίσει ἀπό μιά στάση ἐνεργῆς διεκδίκησης παρά ἀπό μιά στάση δεδομένης συμμόρφωσης. Ἡ ἀξιοποίηση τοῦ διπλωματικοῦ της κεφαλαίου μπορεῖ νά ἀποφέρει ὄχι μόνο σταθερότητα, ἀλλά καί ἀνταπόδοση πού νά ἀντανακλᾶ τό εὖρος τῆς συμβολῆς της στό διεθνές σύστημα.

*Πρόεδρος Lyktos Group Ἐπίτιμος Πρόεδρος τῆς Τράπεζας Πειραιῶς, πρώην Καθηγητής Πανεπιστημίου