Ἐνημέρωση ἀπό τούς κατσικόδρομους τοῦ διαδικτύου

Eἴδαμε καί ἐμεῖς τίς φωτογραφίες οἱ ὁποῖες –ὑποτίθεται– ἀποτύπωναν τήν δραπέτευση τοῦ πρωθυπουργοῦ ἀπό τό ἀεροδρόμιο Ἀλεξανδρουπόλεως μέσα ἀπό κατσικόδρομους καί μονοπάτια πού ἀνοίχτηκαν νύχτα.

Ἦταν διαδικτυακός κατακλυσμός, κυριολεκτικά! Ὁ Κυριάκος Μητσοτάκης «τό ἔσκαγε» μέσα ἀπό μονοπάτια, πού εἶχαν ἀνοίξει «οἱ ἄνθρωποί του», κόβοντας τά ψηλά χόρτα μέ δρεπάνια! Εἰκόνες πού κυκλοφόρησαν εὐρέως, ἀναπαρήχθησαν χωρίς ἔλεγχο, καί ἀποδείχθηκαν ψεύτικες!

Φυσικά, δέν εἶναι ἡ πρώτη φορά πού τό διαδίκτυο φιλοξενεῖ ψευτιές, ἀνακρίβειες καί λάσπες. Τό ἴδιο ἔχει γίνει καί εἰς βάρος ἄλλων πολιτικῶν, ἀρχηγῶν κομμάτων, ἀλλά καί προσώπων πού ἔχουν δημόσιο λόγο καί δημόσια εἰκόνα. Ἐξ ἄλλου, πρόσφατο εἶναι τό «μοντάζ» τοῦ BBC, πού παραποίησε δηλώσεις τοῦ προέδρου τῶν ΗΠΑ.

Τό πρόβλημα, ὅμως, δέν εἶναι οἱ φωτογραφίες καθ’ ἑαυτές, εἶναι τό γεγονός ὅτι, πλέον, κανείς δέν φαίνεται νά ἐνδιαφέρεται ἄν εἶναι ἀληθινές. Ἡ πολιτική ἀντιπαράθεση ἔχει μεταφερθεῖ πλήρως στά social media καί ἐκεῖ δέν ὑπάρχουν ὅρια. Δέν ἔχει σημασία τί ἰσχύει, ἀλλά τί «γράφει» καλύτερα. Μία ψεύτικη εἰκόνα, μιά «πιασάρικη» λεζάντα καί λίγη ὀργή, ἀρκοῦν γιά νά δημιουργηθεῖ ἕνα νέο «γεγονός». Σέ ἐλάχιστο χρόνο, ὁ δημόσιος λόγος παραμορφώνεται καί ἡ κοινή γνώμη χειραγωγεῖται, μέ ἐργαλεῖα τόσο ἁπλά, πού προκαλοῦν τρόμο.

Στά χρόνια τῆς δημοσιογραφίας, ἡ πολιτική κριτική εἶχε ὅρια. Γινόταν ἔρευνα, τεκμηρίωση, ὑπῆρχαν ἐπιχειρήματα. Σήμερα, ἡ κριτική ἔχει δώσει τήν θέση της στά «τρόλλ» καί στήν διακωμώδηση. Ἡ ἀλήθεια δέν ἐνδιαφέρει «πιά, παρά μόνο ἄν τό δῆθεν “γεγονός” μπορεῖ νά γίνει “βάιραλ”.» Ἕνα καλοστημένο ψέμα ἀποκτᾶ περισσότερη ἀξία ἀπό μιά ἄχαρη πραγματικότητα, γιατί τό πρῶτο μοιράζεται, ἐνῷ ἡ δεύτερη ἁπλῶς… κουράζει.

Τό φαινόμενο δέν εἶναι ἑλληνικό, ἀλλά ἐδῶ τό ζοῦμε μέ μεσογειακό πάθος. Ὅποιος πολιτικός μπεῖ στό κάδρο, γίνεται αὐτόματα στόχος. Μιά στραβή φωτογραφία, ἕνα βίντεο ἐκτός πλαισίου ἤ, γιατί ὄχι, μιά ἐντελῶς κατασκευασμένη εἰκόνα ἀρκοῦν γιά νά στηθεῖ στό διαδίκτυο ἀπό πάρτυ μέχρι λαϊκό δικαστήριο. Κι ὅλα αὐτά, στό ὄνομα τῆς «ἐνημέρωσης τῶν πολιτῶν».

Τό πιό ἐπικίνδυνο, ὅμως, εἶναι ὅτι τά χτυπήματα ἔχουν πλέον κατέβει πολύ κάτω ἀπό τήν μέση. Ἡ ἀντιπαράθεση δέν ἀφορᾶ πολιτικές ἰδέες ἤ προγράμματα, ἀλλά ποιός θά καταφέρει νά γελοιοποιήσει περισσότερο τόν ἄλλον. Ὅσο πιό προσωπικό τό χτύπημα, τόσο μεγαλύτερη ἡ ἀπήχηση. Καί κάπου ἐκεῖ, μέσα στά «λάικ» καί τά χυδαῖα σχόλια, ἡ σοβαρότητα τῆς πολιτικῆς χάνεται.

Ἄν ὑπάρχει κάτι νά κρατήσουμε ἀπό τό πρόσφατο τῶν ψεύτικων φωτογραφιῶν, εἶναι ὅτι ἡ δημοκρατία δέν κινδυνεύει μόνο ἀπό τίς μεγάλες κρίσεις, ἀλλά καί ἀπό τήν γελοιότητα. Γιατί ὅταν ἡ δημόσια συζήτηση γίνεται πεδίο γιά ψεύτικες εἰδήσεις καί ψεύτικες εἰκόνες, τότε δέν προσβάλλεται ἁπλῶς ὁ ὅποιος πρωθυπουργός ἤ ἄλλος πολιτικός, ἀλλά ἡ ἴδια ἡ νοημοσύνη τοῦ κοινοῦ.

Ἴσως, τελικά, ὁ μόνος πραγματικός κατσικόδρομος νά εἶναι ἐκεῖνος τῆς πολιτικῆς μας κουλτούρας, πού ἔχει ἀφήσει πίσω της τόν δρόμο τῆς εὐθύνης καί προχωρᾶ στά τυφλά, μέσα στόν κονιορτό τῶν «φέικ νιούζ».