Ἀπό τήν Γάζα στό Κίεβο, μέσῳ Βουδαπέστης

Παρακολουθοῦμε μέ προσοχή τήν μεταστροφή τοῦ Ντόναλντ Τράμπ στήν στάση του ἀπέναντι στόν Βλαντιμήρ Πούτιν.

Ὁ Πρόεδρος τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, ἀφοῦ πέρασε μιά περίοδο σκληρῶν δηλώσεων καί ἀντιρωσσικῶν παρεμβάσεων, υἱοθέτησε –μετά τήν νίκη στίς ἐκλογές– ἕναν ρόλο διαμεσολαβητοῦ εἰρήνης.

Ἡ κατάληξη τοῦ θέματος τῆς Γάζας, ὅπου ἡ μεσολάβησή του συνέβαλε στήν ἐπίτευξη ἐκεχειρίας, φαίνεται νά λειτουργεῖ ὡς πρότυπο καί γιά τήν ρωσσο-οὐκρανική σύγκρουση. Ἡ ἀλλαγή αὐτή δέν εἶναι τυχαία. Ὁ Πρόεδρος Τράμπ γνωρίζει ὅτι ἡ εἰκόνα τοῦ εἰρηνοποιοῦ ἐνισχύει τό διεθνές του κῦρος καί ἐνδεχομένως ἐξυπηρετεῖ τήν ὅποια στρατηγική του. Ἔτσι, μαθαίνουμε ὅτι ἀνεκοίνωσε πρόθεση νά συναντηθεῖ μέ τόν Πρόεδρο Πούτιν στήν Βουδαπέστη, μέ στόχο τήν συζήτηση γιά τόν τερματισμό τοῦ πολέμου στήν Οὐκρανία. Λέγεται, μάλιστα, ὅτι μπορεῖ νά εἶναι παρών καί ὁ Πρόεδρος Ζελένσκυ. Ἡ ἐν λόγῳ κίνηση δείχνει ὅτι ὁ Πρόεδρος Τράμπ ἐπιδιώκει νά τοποθετήσει ἑαυτόν στό ἐπίκεντρο τῆς παγκοσμίου διπλωματίας ὡς «τόν ἄνθρωπο ἐκεῖνον πού φέρει πίσω τήν εἰρήνη».

Ἡ σύγκριση μέ τήν Γάζα εἶναι ἀναπόφευκτη. Ἐκεῖ, ἡ ἀμερικανική μεσολάβηση, ἔστω καί μέ «χαλαρά» ἀποτελέσματα, κατόρθωσε νά σταματήσει προσωρινά τίς ἐχθροπραξίες καί νά ἀνοίξει δρόμους γιά τήν ἀνθρωπιστική βοήθεια. Τό ἐγχείρημα αὐτό ἔδειξε ὅτι, ἀκόμη καί σέ αἱματηρά καί ἀνοιχτά μέτωπα, μπορεῖ νά ὑπάρξει χῶρος γιά διάλογο, ἀρκεῖ νά ἀσκηθεῖ πίεση ἀπό τρίτους παράγοντες μέ ἰσχύ καί κῦρος.

Στήν Οὐκρανία, ὡστόσο, τά πράγματα εἶναι πιό περίπλοκα. Ἐδῶ δέν ἔχουμε νά κάνουμε μέ ἕναν ἀσύμμετρο πόλεμο, ὅπως στήν Γάζα, ἀλλά μέ μιά πλήρη σύγκρουση μεταξύ κρατῶν, μέ τήν Ρωσσία νά διατηρεῖ στρατηγικούς στόχους καί τήν Οὐκρανία νά ἀντιστέκεται σθεναρῶς γιά τήν ἐπιβίωσή της. Ἡ εἰρήνη σέ αὐτό τό πλαίσιο δέν μπορεῖ νά εἶναι ἁπλῶς κατάπαυση πυρός, ἀλλά ἐπανακαθορισμός ἰσορροπιῶν (καί συνόρων ἴσως) στήν Εὐρώπη, κάτι πού πρώτη ἀπό ὅλους ἡ ΕΕ (ἑτοιμαζόμενη γιά πόλεμο μέ τήν Ρωσσία) ἀποκλείει μετα φόβου καί ἀποφασιστικότητος.

Παρά ταῦτα, οἱ ὁμοιότητες τῶν δύο περιπτώσεων δέν εἶναι ἀμελητέες. Καί στίς δύο, οἱ ἀνθρωπιστικές συνέπειες τῶν συγκρούσεων δημιουργοῦν πίεση γιά ἀναζήτηση διπλωματικῆς λύσεως. Καί στίς δύο, ἡ ἀμερικανική παρέμβαση λειτουργεῖ ὡς μοχλός γιά νά ἀρχίσει ἡ συζήτηση γιά τήν διαπραγμάτευση. Φυσικά, καί στίς δυό περιπτώσεις, δέν ἔχουμε προσπάθεια γιά εἰρήνευση ὡς ἀποτέλεσμα ἐμπιστοσύνης, ἀλλά ὡς προϊόν ἐξαναγκασμοῦ καί πολιτικῆς σκοπιμότητος.

Ἄν ἡ εἰρηνευτική στροφή τοῦ Προέδρου Τράμπ ἀποδώσει καρπούς (καί) στήν Οὐκρανία, τότε ἐνδέχεται νά δοῦμε μιά νέα μορφή ἀμερικανικῆς διπλωματίας, περισσότερο πραγματιστική, λιγώτερο ἰδεολογική, ἀλλά καί πολύ προσωπική. Ἄν ὄχι, ἡ προσπάθεια αὐτή θά καταγραφεῖ ὡς ἀκόμη ἕνα παράδειγμα τοῦ πῶς ἡ εἰρήνη μπορεῖ νά γίνει ἐργαλεῖο πολιτικῆς προβολῆς.

Σέ κάθε περίπτωση, τό γεγονός ὅτι ἡ Οὐάσιγκτων ἐπιστρέφει στήν γλῶσσα τῆς διαμεσολαβήσεως, καί ὄχι σέ ἐκείνην τῆς ἀντιπαραθέσεως, ἴσως νά εἶναι τό πλέον ἐλπιδοφόρο σημεῖο μέσα σέ ἕναν κόσμο ὅπου οἱ πόλεμοι μοιάζουν νά πολλαπλασιάζονται εὐκολώτερα ἀπ’ ὅσο μποροῦν νά σταματήσουν.