Ἀπό τήν «Ἔξοδο» τοῦ Πρέμιγκερ στήν Γάζα τοῦ Μπίμπι

Ἄς εἴμαστε ξεκάθαροι: Ὁ ἀντισημιτισμός δέν εἶναι «συναίσθημα» ἁπλό.

Ἐμπεριέχει μῖσος καί προκατάληψη κατά τῶν Ἑβραίων καί ἀποτελεῖ, ἱστορικά πλέον, μιά ἀπό τίς παλαιότερες καί πιό ἐπίμονες μορφές ρατσισμοῦ.

Ἀπό τούς Μεσαιωνικούς διωγμούς μέχρι τό Ὁλοκαύτωμα, οἱ Ἑβραῖοι ὑπῆρξαν στόχος ἀνελέητης καί ἀποκρουστικῆς βίας. Χωρίς νά ἔχει ἐκλείψει, τό φαινόμενο εἶχε βρεθεῖ σέ ὕφεση, κυρίως τά πρῶτα μεταπολεμικά χρόνια, ἀλλά καί στήν ἐποχή τοῦ «Ψυχροῦ Πολέμου». Σήμερα, ὅμως, ἀναφύεται ἕνα εἶδος συνδέσεως τῆς κριτικῆς πρός τό κράτος τοῦ Ἰσραήλ μέ ἀντισημιτικά αἰσθήματα. Μήπως εἶναι τό σημερινό Ἰσραήλ ἐκεῖνο πού προκαλεῖ, μέ τήν πολιτική του στήν Γάζα, αὐτό τό «νέο κῦμα» ἀντισημιτισμοῦ;

Ἀκόμη ἔχω στό μυαλό μου ἐκεῖνες τίς ἐπικές σκηνές ἀπό τήν «Ἔξοδο», τήν μεγάλη ταινία τοῦ Ὄτο Πρέμινγκερ, σέ σενάριο Ντάλτον Τράμπο, μουσική Ἔρνεστ Γκόλντ, μέ πρωταγωνιστή τόν Πώλ Νιούμαν. Ταινία-σταθμός, μέ τήν ἐπική «Ἔξοδο» Ἑβραίων κρατουμένων ἀπό τήν Κύπρο πρός τήν «γῆ τῆς Ἐπαγγελίας»…

Ἀπό τήν ἵδρυσή του, τό 1948, τό Ἰσραήλ βρίσκεται σέ συνεχῆ σύγκρουση μέ τούς Παλαιστινίους. Ἀποκορύφωμα, οἱ στρατιωτικές ἐπιχειρήσεις στήν Γάζα καί τήν Δυτική Ὄχθη, οἱ κατασκευές ἐποικισμῶν καί ἡ καταγγελλόμενη ἀπό πολλούς ὡς «πολιτική ἀπαρτχάιντ» τήν ὁποία κατηγορεῖται ὅτι ἐφαρμόζει.

Ἀποτέλεσμα, οἱ φρικτές εἰκόνες (πού δέν μπορεῖ νά θεωρηθοῦν «fake» εἰκόνες) ἀπό τήν -ἐν ἐξελίξει- γενοκτονική πολιτική στήν Γάζα, οἱ ὁποῖες προκαλοῦν διεθνῶς ἐκρήξεις γιά τίς παραβιάσεις ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων.

Κι ἐδῶ εἶναι τό «λεπτό σημεῖο». Πότε ἔχουμε «δικαιολογημένες ἐκρήξεις» καί πότε οἱ ἀντιδράσεις στρέφονται γενικευμένα κατά τῶν Ἑβραίων ἤ χρησιμοποιοῦν ρατσιστικά στερεότυπα καί εἰσέρχονται στόν χῶρο τοῦ ἀντισημιτισμοῦ;

Βεβαίως, σέ κάθε εὐκαιρία, τό Ἰσραήλ προβάλλει τήν ἄποψη περί ἀντισημιτισμοῦ, τήν ὁποία ἐπιχειρεῖ νά χρησιμοποιήσει γιά νά περιορίσει ἤ νά ἐξαλείψει τήν συνεχῶς διογκούμενη κριτική.

Μέ αὐτόν, ὅμως, τόν τρόπο καί τήν συμπεριφορά, ἐπιτρέπει στόν (ὑπάρχοντα ὁπωσδήποτε) ἀντισημιτισμό νά γίνειαι «κατανοητός», ἀκόμη καί «δικαιολογημένος». Δημιουργεῖται, δηλαδή, μιά λογική ἐπικίνδυνη καί ἀντιφατική. Δέν εἶναι εὔκολο, ὑπό τίς ὑπάρχουσες συνθῆκες. Ἄν δεχθοῦμε ὅτι τό Ἰσραήλ ἐκφράζει τό σύνολο τῶν Ἑβραίων τοῦ κόσμου, τότε κάθε πράξη τῆς ὅποιας κυβερνήσεώς του, θετική ἤ ἀρνητική, θά μεταφράζεται ὡς χαρακτηριστικό ὁλόκληρης τῆς ἑβραϊκῆς κοινότητας. Αὐτή ἡ μηχανιστική λογική εἶναι ἐκείνη πού συμβάλλει στήν ἐπώαση καί ἀναπαραγωγή τοῦ ἀντισημιτισμοῦ.

Ὅσο κι ἄν κάποιος συμφωνεῖ ὅτι οἱ κατσαπλιᾶδες δολοφόνοι τῆς Χαμάς εἶναι οἱ κυρίως ὑπεύθυνοι γιά τήν σημερινή κατάσταση, τοῦ εἶναι δύσκολο νά ἀποστρέψει τήν κεφαλή ἀπό τά συμβαίνοντα στήν Γάζα. Εἶναι ἕνα στοιχεῖο πού δέν ὑπελόγισε ἡ κυβέρνηση Νετανυάχου. Στά ἁπλά, συνήθως, χάνεται ἡ λογική…

Δέν προκαλοῦν, λοιπόν, «οἱ Ἑβραῖοι» τόν ἀντισημιτισμό, μέ τήν σημερινή του μορφή. Ἡ πολιτική, ὅμως, τῶν κυβερνήσεων τοῦ Ἰσραήλ, ὅταν δέν διαχωρίζεται ἀπό τήν θρησκευτική ταυτότητα, δημιουργεῖ πρόσφορο ἔδαφος γιά τήν μετάλλαξη τῆς -δικαιολογημένης καί σκληρῆς- κριτικῆς σέ ρατσιστικό μῖσος.

Τό πρόβλημα γιά τό Ἰσραήλ δέν θά λυθεῖ μέ τήν ἀπαγόρευση τῆς κριτικῆς, ἀλλά μέ τόν σαφῆ διαχωρισμό τοῦ κράτους τοῦ Ἰσραήλ ἀπό τήν ἑβραϊκή θρησκεία καί κοινότητα.