Ἀνεβαίνει κατακόρυφα τό «θερμόμετρο» στήν Μεσόγειο γιά τό καλώδιο

Ἀρχή μεγάλης διευθετήσεως γιά τίς θαλάσσιες ζῶνες στήν Μεσόγειο τό ἐπεισόδιο μέ τήν Λιβύη καί ἡ ἄσκησις στό Καστελλόριζο – Ἡ τελική ἀναμέτρησις γιά τό τουρκολιβυκό μνημόνιο

Ἡ γεωπολιτική σκακιέρα τῆς Ἀνατολικῆς Μεσογείου παίρνει… φωτιά, καί τό φυτίλι αὐτήν τήν φορά τό ἄναψε ἡ Τρίπολις, φέροντας ὅλο καί πλησιέστερα στόν ὁρίζοντα τό σενάριο μίας συνολικῆς «Μεγάλης Διευθετήσεως».

Ἡ ἀποκάλυψις τῆς λιβυκῆς ρηματικῆς διακοινώσεως –ἑνός ἐγγράφου πού ἐστάλη στίς 24 Αὐγούστου, ἀλλά ἐκρατήθη ἐπιμελῶς μακράν τῆς δημοσιότητος μέχρι πρό ὀλίγων ἡμερῶν– ἐπιβεβαιώνει μέ τόν πλέον δραματικό τρόπο αὐτό πού πολλοί ὑποψιάζοντο.

Ὅτι ἡ μεταβατική κυβέρνησις τῆς Δυτικῆς Λιβύης κινεῖται ἐν πλήρει συντονισμῷ πρός τά ἀναθεωρητικά σχέδια τῆς Ἀγκύρας, τήν ὥρα κατά τήν ὁποία ἡ Τουρκία προχωρεῖ σέ μία ἀκόμη εὐθεῖα πρόκληση. Τό πρωί τῆς Παρασκευῆς, ἡ τουρκική πλευρά ἐξέδωσε νέα NAVTEX, μέ τήν ὁποία ἀμφισβητεῖ ἀνοικτά τίς ἁρμοδιότητες τοῦ Σταθμοῦ Ἡρακλείου. Ἀφορμή ἐστάθη ἡ ἔκδοσις ὁδηγίας πρός ναυτιλλομένους γιά τήν πολυεθνική ἄσκηση «EUNOMIA», πού εἶναι προγραμματισμένη γιά τίς 19 Ὀκτωβρίου σέ περιοχή νοτίως τοῦ Καστελλορίζου – μία περιοχή ἀπό τήν ὁποία ἀναμένεται νά διέλθει καί τό ἐρευνητικό σκάφος «Αbeille Μarengo», ἀμέσως μόλις ὁλοκληρωθοῦν οἱ σχετικές διαδικασίες.

Πρόκειται περί τῆς ἀμέσου καί ὠμῆς ἀντιδράσεως τῆς Ἀγκύρας ἔναντι τῆς ἐπικειμένης ἐπανεκκινήσεως τῶν ἐργασιῶν ποντίσεως γιά τήν ἠλεκτρική διασύνδεση Ἑλλάδος καί Κύπρου, τοῦ ἔργου Great Sea Interconnector. Ἡ τουρκική πλευρά ἐμμένει στόν ἀνυπόστατο ἰσχυρισμό ὅτι τό καλώδιο διέρχεται ἀπό περιοχές τῆς δικῆς της ὑφαλοκρηπῖδος, ἀξιώνοντας ἀπό τήν Ἀθήνα ὄχι μόνον ἐνημέρωση καί συντονισμό, ἀλλά καί τήν λήψη σχετικῆς ἀδείας ἀπό τίς τουρκικές Ἀρχές. Ἡ τουρκική ἐφημερίς «Hurriyet» κάνει λόγο γιά κρίση καί κίνδυνο «νά εὑρεθοῦν ἀντιμέτωπες Τουρκία καί Ἑλλάδα».

Στό μέτωπο τῆς Λιβύης διπλωματικές πηγές ἀπό τήν Ἀθήνα ἔσπευσαν νά χαμηλώσουν τούς τόνους, διευκρινίζοντας ὅτι «δέν πρόκειται γιά νέα ρηματική διακοίνωση, ἀλλά γιά ἔγγραφο τοῦ περασμένου Αὐγούστου, πού ἐνσωματώνει πάγιες λιβυκές θέσεις», προσθέτοντας ὅτι τό ἑλληνικό Ὑπουργεῖο Ἐξωτερικῶν ἔχει ἤδη ἀπαντήσει διά τῆς διπλωματικῆς ὁδοῦ περί τοῦ ἀνυποστάτου τῶν ἰσχυρισμῶν. «Ἐλλείψει συμφωνίας ὁριοθέτησης μέ τή Λιβύη, ἡ Ἑλλάδα ἐφαρμόζει τή μέση γραμμή, σύμφωνα μέ τό Διεθνές Δίκαιο – γραμμή μέ βάση τήν ὁποία καί ἡ ἰδία ἡ Λιβύη εἶχε προκηρύξει θαλάσσια οἰκόπεδα. Ὁ διμερής διάλογος γιά τήν ΑΟΖ συνεχίζεται, χωρίς αὐτό νά σημαίνει ἀναστολή ἄσκησης νόμιμων κυριαρχικῶν δικαιωμάτων ἤ ἀποδοχή μονομερῶν διεκδικήσεων», κατέληξαν οἱ ἴδιες πηγές.

Οἱ ἀνακατατάξεις στήν Λιβύη

Ὡστόσο, πίσω ἀπό τήν προσπάθεια ἀποκλιμακώσεως τῆς ἐντάσεως, ἡ πραγματικότης στό πεδίο βοᾶ. Ἀναλυτές ἐπισημαίνουν ὅτι τό θέμα ἀνακινεῖται σέ μία περίοδο θεμελιωδῶν πολιτικῶν ἀλλαγῶν στήν Ἀνατολική Λιβύη. Ἡ ἀπομάκρυνσις τοῦ 82ετοῦς Ἀγκίλα Σάλεχ ἀπό τήν προεδρία τῆς Βουλῆς τῶν Ἀντιπροσώπων, κατόπιν 12 ἐτῶν, καί ἡ ἀντικατάστασίς του ἀπό τόν Ἀλ Σαλχίν Ἀμπντέλ Νάμπι συνιστοῦν ἕναν πραγματικό γεωπολιτικό «σεισμό». Ὁ Σάλεχ ἀποτελοῦσε ἐπί ἔτη τό κύριο ἀνάχωμα κατά τοῦ τουρκολιβυκοῦ μνημονίου, ἀρνούμενος κατηγορηματικῶς νά τό θέσει πρός ἐπικύρωσιν στό Κοινοβούλιο τοῦ Τομπρούκ καί διατηρῶντας ἀνοικτό δίαυλο ἐπικοινωνίας μέ τήν Ἀθήνα.

Τώρα, τό σκηνικό στήν Ἀνατολική Λιβύη ἔχει ἀλλάξει ριζικῶς: οἱ υἱοί τοῦ Στρατάρχου Χαλίφα Χαφτάρ –καί κυρίως ὁ Σαντάμ Χαφτάρ– ἑδραιώνουν τήν ἐξουσία τους, παραμερίζοντας τήν παλαιά φρουρά. Ὁ Σαντάμ, ἀκολουθῶντας στρατηγική ἐπαναπροσεγγίσεως μέ τήν Ἄγκυρα, ἐπραγματοποίησε διαδοχικές συναντήσεις μέ τόν Τοῦρκο ὑπουργό Ἀμύνης Γιασάρ Γκιουλέρ (Μάιος τοῦ 2026) καί τόν ὑπουργό Ἐξωτερικῶν Χακάν Φιντάν (Ἰούλιος καί Αὔγουστος τοῦ 2026).

Ὁ νέος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, Ἀλ Σαλχίν Ἀμπντέλ Νάμπι, προέρχεται ἀπό τό περιβάλλον ἐπιρροῆς τοῦ Σαντάμ καί ἔχει διατελέσει πρόεδρος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς Φιλίας Λιβύης – Τουρκίας. Μέ τόν Σάλεχ ἐκτός κάδρου, ἡ Ἄγκυρα ἐπιδιώκει νά κεφαλαιοποιήσει τήν διείσδυσή της καί στήν Ἀνατολή, ἐξασφαλίζοντας τό «πράσινο φῶς» γιά τήν ἐπικύρωση τοῦ μνημονίου ἀπό τό σύνολο τῆς λιβυκῆς ἡγεσίας.

Γιά τήν Ἑλλάδα, ἡ ἀπώλεια αὐτοῦ τοῦ ἐρείσματος ἐξηγεῖ γιατί ἡ Λιβύη ἐμφανίζεται πλέον ἐξαιρετικῶς ἐπιθετική, ἀπειλῶντας ἀκόμη καί μέ διακοπή τῶν διπλωματικῶν σχέσεων, ἄν ἡ Ἀθήνα συνεχίσει τίς ἔρευνες νοτίως τῆς Κρήτης. Καί τό μεγάλο ἐρώτημα εἶναι ποιά στάση θά τηρήσει ὁ ἀμερικανικός κολοσσός Chevron. Ἡ σύμβασις τῆς Chevron μέ τήν Ἑλληνική Δημοκρατία –τό πλῆρες κείμενο τῆς ὁποίας εἶχε ἀποκαλύψει ἡ «Ἑστία τῆς Κυριακῆς» τόν Μάρτιο τοῦ 2026– προβλέπει τήν ἐγκατάλειψη τοῦ ἔργου ἀζημίως γιά τήν ἑταιρεία, σέ περίπτωση «ἀπώλειας ὁριοθετημένης περιοχῆς, κυριαρχικῶν δικαιωμάτων καί ὑφαλοκρηπίδας», παρέχοντας τήν δυνατότητα παραιτήσεως, ἀκόμη καί ἄν ἔχει προσδιορισθεῖ περιοχή ἐκμεταλλεύσεως.

Ἀγκίλα Σάλεχ, πρώην πρόεδρος τῆς Βουλῆς τῶν Ἀντιπροσώπων

Τό ἀδιέξοδο εἶχε διαφανεῖ ἤδη ἀπό τόν τρίτο γῦρο τῶν τεχνικῶν συνομιλιῶν Ἑλλάδος – Λιβύης στίς 27 Ἰουλίου στήν Ἀθήνα. Ὑπό τήν ὑφυπουργό Ἐξωτερικῶν Ἀλεξάνδρα Παπαδοπούλου, ἡ ἑλληνική πλευρά προσῆλθε τεκμηριωμένη βάσει τοῦ UNCLOS, τονίζοντας τήν πλήρη ἐπήρεια τῆς Κρήτης, τῆς Καρπάθου, τῆς Κάσου καί τῆς Ρόδου. Ἀντιθέτως, ἡ λιβυκή ἀντιπροσωπεία ἐλειτούργησε ὡς φερέφωνο τῆς Τουρκίας: υἱοθέτησε τίς αὐθαιρέτους συντεταγμένες τοῦ παρανόμου μνημονίου τοῦ 2019, ἠμφισβήτησε τό δικαίωμα τῆς Κρήτης νά παράγει θαλάσσιες ζῶνες ἔναντι ἠπειρωτικῶν μαζῶν καί ἐχαρακτήρισε τίς ἑλληνικές παραχωρήσεις οἰκοπέδων ὡς «μονομερεῖς ἐνέργειες». Οἱ συνομιλίες διεκόπησαν, ἡ Τρίπολις συνέταξε τήν ἀπειλητική διακοίνωση, ἐνῷ τό τουρκικό Ὑπουργεῖο Ἀμύνης παρεδέχθη δημοσίως τήν στήριξή του πρός τήν λιβυκή κίνηση.

Ἡ σύνδεσις μέ τό καλώδιο

Ἡ χρονική συγκυρία συνδέεται εὐθέως μέ τό ἔργο τοῦ Great Sea Interconnector (GSI). Ἡ πρόσφατος ἐπίσκεψις τοῦ Ἀμερικανοῦ ὑπουργοῦ Ἐξωτερικῶν Μάρκο Ρούμπιο στήν Ἀθήνα ἔδωσε τό στίγμα: Ἐχαρακτήρισε τό ἔργο κρισίμου σημασίας γιά τήν ἐνεργειακή καί ἐθνική ἀσφάλεια, ὑποσχόμενος διπλωματία στό παρασκήνιο γιά τήν ἀποτροπή συγκρούσεως, ἀλλά ταυτοχρόνως ἐσημείωσε πώς πρέπει νά ληφθοῦν ὑπ᾿ ὄψιν οἱ «εὐαισθησίες» τῆς Τουρκίας. Αὐτές οἱ εὐαισθησίες ἀποτυπώνονται ἤδη στίς μυστικές διαπραγματεύσεις Γαλλίας – Τουρκίας περί τῆς νομικῆς φόρμουλας ἐνημερώσεως τῆς Ἀγκύρας ἀπό τό Παρίσι ἀναφορικῶς μέ τήν πόντιση μέσῳ τῆς Meridiam, τήν ὥρα κατά τήν ὁποία ἔγκριτοι ἀναλυτές ἐπιμένουν ὅτι οὐδείς λόγος ἐνημερώσεως τῆς Ἀγκύρας ὑπάρχει, ἀφ᾿ ἧς στιγμῆς θά ἐκδοθεῖ NAVTEX.

Πρό ὀλίγων ἡμερῶν, ἡ ἑταιρεία Next Geosolutions (στήν ὁποία ἡ γαλλική Nexans ἀνέθεσε τό ἔργο) κατέθεσε ἐπίσημο αἴτημα στίς ἑλληνικές Ἀρχές (ΕΧΑΕΘ καί Λιμενικό Σῶμα), ζητῶντας ἄδεια γιά τήν διενέργεια προκαταρκτικῶν ὠκεανογραφικῶν καί βυθομετρικῶν ἐργασιῶν ἀπό τό ἐξειδικευμένο ἐρευνητικό πλοῖο «Abeille Marengo», ὑπό γαλλική σημαία. Ἡ τελική ἔγκρισις ἀπό τήν ἁρμοδία ἑλληνική ἐπιτροπή ἀναμένεται ἐντός περίπου 15 ἡμερῶν. Αὐτή θά ἀνοίξει τόν δρόμο γιά τήν ἔκδοση τῆς σχετικῆς NAVTEX ἀπό τόν ἁρμόδιο σταθμό Ἡρακλείου. Αὐτό ὅμως πού δέν εἶναι σαφές εἶναι ποῦ ἀκριβῶς θά πραγματοποιηθοῦν οἱ ἐργασίες. Θά ὑπάρξει, ἐν τέλει, ἀλλαγή δρομολογίου, μέ τήν Ἑλλάδα ἐπί τῆς οὐσίας νά κλείνεται στά 6 ναυτικά μίλια; Ἄν καί ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀπορρίψει ἕνα τέτοιο σενάριο, θά ἔχει ἐνδιαφέρον νά διαπιστώσουμε τήν ἀπάντηση ἐπί τοῦ πεδίου.

Τά τρία μέτωπα τῆς Chevron

Ἐν πάσῃ περιπτώσει, τόσο τό καλώδιο ὅσο καί οἱ γεωτρήσεις νοτίως τῆς Κρήτης τέμνουν τόν «σκληρό πυρῆνα» τοῦ τουρκολιβυκοῦ μνημονίου. Δεδομένου ὅτι ἡ Chevron δραστηριοποιεῖται πλέον ταυτοχρόνως καί στά τρία μέτωπα, ἡ κατάστασις περιπλέκεται. Εἰδικώτερα, τόν Αὔγουστο τοῦ 2026, ἡ Chevron ὑπέγραψε ἐπίσημη συμφωνία κοινοῦ καταμερισμοῦ παραγωγῆς (PSA) μέ τήν κρατική ἑταιρεία πετρελαίου τῆς Λιβύης (NOC) γιά τό Οἰκόπεδο 106 (Area S4) στήν πλουσία σέ πετρέλαιο λεκάνη τῆς Σύρτης. Τόν Μάρτιο τοῦ 2026 ὑπέγραψε Μνημόνιο Συνεργασίας (MoU) γιά τεχνικές μελέτες στό θαλάσσιο Οἰκόπεδο NC146, ἐνῷ τόν Ἀπρίλιο τοῦ 2026 συνεφώνησε νά ἀξιολογήσει τό τεράστιο δυναμικό τῆς Λιβύης σέ σχιστολιθικό πετρέλαιο καί φυσικό ἀέριο.

Ὅσον ἀφορᾶ στήν Τουρκία, τόν Φεβρουάριο τοῦ 2026, ἡ Chevron ὑπέγραψε Μνημόνιο Συνεργασίας (MoU) μέ τήν κρατική ἑταιρεία πετρελαίου τῆς Τουρκίας (TPAO) στήν Κωνσταντινούπολη. Ἡ συμφωνία προβλέπει κοινές δραστηριότητες ἐρεύνης καί παραγωγῆς πετρελαίου καί φυσικοῦ ἀερίου τόσο ἐντός τῆς Τουρκίας (π.χ. Μαύρη Θάλασσα, περιοχή Γκαμπάρ) ὅσο καί σέ διεθνές ἐπίπεδο. Στόχος τῆς Ἀγκύρας, μέσῳ αὐτῆς τῆς συνεργασίας, εἶναι νά μειώσει τήν ἐνεργειακή της ἐξάρτηση ἀπό τήν Ρωσσία καί νά μετατρέψει τήν TPAO σέ παγκόσμιο παίκτη.

Ἔρχεται ἡ Μεγάλη Διευθέτησις;

Τούτων δοθέντων, προβάλλει ἐκ νέου στόν ὁρίζοντα ἡ ἰδέα μιᾶς Διεθνοῦς Διασκέψεως γιά τήν Ἀνατολική Μεσόγειο. Σημειωτέον ὅτι ὁ Τοῦρκος Πρόεδρος, Ρετζέπ Ταγίπ Ἐρντογάν, ἔχει ζητήσει ἐπανειλημμένως ἀπό τοῦ βήματος τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως τοῦ ΟΗΕ τήν διεξαγωγή μιᾶς πολυμεροῦς διασκέψεως. Στόχος τῆς Ἀγκύρας εἶναι ὁ συνολικός προσδιορισμός τῶν δικαιωμάτων της στήν περιοχή, μοιράζοντας τήν Ἀνατολική Μεσόγειο, ἀλλά καί ἐπιτυγχάνοντας τήν ἔμμεσο ἀναγνώριση τοῦ ψευδοκράτους, γεγονός πού «ναρκοθετεῖ» τήν ἀποδοχή τῆς προτάσεως ἀπό τήν Ἀθήνα καί τήν Λευκωσία.

Στά τέλη τοῦ 2025, ὁ Ἕλλην Πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, εἶχε προτείνει ἕνα συγκεκριμένο σχῆμα συνεργασίας, «5×5», μέ τήν συμμετοχή τῆς Ἀθήνας, τῆς Τουρκίας, τῆς Λιβύης, τῆς Αἰγύπτου καί τῆς Κυπριακῆς Δημοκρατίας, τό ὁποῖο ἀρνεῖται νά ἀναγνωρίσει ἡ Ἄγκυρα καί ἐπιμένει στήν συμμετοχή καί τοῦ ψευδοκράτους στήν διάσκεψη. Ἡ ἑλληνική διπλωματία ἐπέμενε ὅτι συζήτησις πρέπει νά ἐπικεντρωθεῖ σέ κοινές προκλήσεις, ὅπως ἡ κλιματική κρίσις, οἱ φυσικές καταστροφές, ἡ πολιτική προστασία καί ἡ ἐνεργειακή ἀσφάλεια, καί ὄχι σέ ζητήματα ὁριοθετήσεως.

Ἐν τούτοις, ἕνα τέτοιο πολυμερές σχῆμα ἐνέχει τόν κίνδυνο νά ἐγκλωβίσει τήν Ἑλλάδα σέ μιά συζήτηση «τουρκικῆς ἐμπνεύσεως», στήν ὁποία ἡ Ἀθήνα ἐνδέχεται νά μήν ἔχει τόν πρῶτο λόγο, εἰδικῶς ἀπό τήν στιγμή πού συμμετέχει ἡ Λιβύη, μέ φόντο τό παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Ὑπενθυμίζεται ὅτι τήν πρόταση εἰσηγήθη γιά πρώτη φορά ὁ πρώην Πρόεδρος τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ Συμβουλίου, Σάρλ Μισέλ, τό φθινόπωρο τοῦ 2020, σέ μιά περίοδο κατά τήν ὁποία ἡ Ἀνατολική Μεσόγειος εὑρίσκετο στό «κόκκινο», λόγῳ τῶν ἐρευνῶν τοῦ «Oruç Reis». Στόχος του ἦταν νά ἐξευρεθεῖ μιά «διπλωματική διέξοδος» γιά τήν ΕΕ, ὥστε νά ἀποφευχθεῖ μιά πολεμική σύρραξις μεταξύ Ἑλλάδος καί Τουρκίας, προτείνοντας ἕνα κοινό τραπέζι γιά ὅλα τά φλέγοντα ζητήματα (ἐνέργεια, σύνορα, μετανάστευση).

Μία ἄλλη ἐπιλογή εἶναι ἡ σύγκλησις ἑνός δικαστηρίου διαιτησίας πού θά ἐπικυρώσει ἀποφάσεις εἰλημμένες κεκλεισμένων τῶν θυρῶν. Ἐκεῖ θά ἐνεργοποιηθοῦν καί οἱ ρῆτρες «ἀναθεώρησης συντεταγμένων» τῆς συμβάσεως μέ τήν Chevron. Δέν μπορεῖ μάλιστα νά ἀποκλεισθεῖ ἡ πιθανότης μία τέτοια συμφωνία νά τεθεῖ στήν κρίση τῶν πολιτῶν μέσῳ διπλοῦ δημοψηφίσματος (στίς ἑλληνικές ἐθνικές καί τίς τουρκικές προεδρικές ἐκλογές), ὅπως ὑπηνίχθη σαφῶς πρό ἑβδομάδων ὁ πρώην ὑπουργός Μάκης Βορίδης στόν Σκάι.

Ἐναλλακτικῶς, παραμένει διαθέσιμο τό «μοντέλο Χοκστάιν», συμφώνως πρός τό ὁποῖο τό Ἰσραήλ καί ὁ Λίβανος ὑπέγραψαν ξεχωριστές, διμερεῖς ἐπιστολές μέ τίς Ἡνωμένες Πολιτεῖες, οἱ ὁποῖες ἐλειτούργησαν ὡς ὁ ἐγγυητής καί ὁ συνδετικός κρίκος, καί τό βάρος μετεφέρθη στίς ἰδιωτικές ἑταιρεῖες ἐνεργείας. Βάσει ὅλων τῶν ἀνωτέρω, ὁ καθείς ἀντιλαμβάνεται ὅτι τό σκηνικό τῆς «Μεγάλης Διευθετήσεως» εἶναι ἕτοιμο. Τό ἐρώτημα γιά τήν ἑλληνική διπλωματία εἶναι ἄν τό ἠλεκτρικό καλώδιο καί οἱ ἔρευνες νοτίως τῆς Κρήτης θά ἀποτελέσουν τούς πυλῶνες τῆς ἐθνικῆς μας κυριαρχίας ἤ τό «νόμισμα» γιά ἕναν ἀναγκαστικό συμβιβασμό.